1899–1907
Przyszłość imperium: wojna burska i Kipling
Imperium Brytyjskie rosło aż do lat 20. XX wieku, ale już pod koniec XIX wieku spierano się, w jakim kierunku powinno zmierzać. Zwolennicy ekspansji twierdzili, że imperium przynosi więcej handlu i interesów. Inni uważali, że stało się za duże: na takich obszarach jak północno-zachodnia granica Indii (North West Frontier) i Afryka Południowa ciągle toczyły się walki, co pochłaniało mnóstwo zasobów. Mimo to większość Brytyjczyków wierzyła, że imperium jest na świecie „siłą dobra” (force for good).
Wojna burska (Boer War) z lat 1899–1902 sprawiła, że ta debata stała się pilniejsza. W Afryce Południowej Brytania walczyła z Burami, potomkami osadników z Niderlandów. Burowie zaciekle się bronili i wojna trwała ponad trzy lata. Wielu żołnierzy zginęło w walce, a jeszcze więcej zmarło na choroby. Część ludzi w Brytanii współczuła Burom i zaczęła się zastanawiać, czy imperium może przetrwać. W miarę rozwoju poszczególnych części imperium zdobywały one też od Brytanii więcej swobody i samorządności.
Część tego współczucia wzięła się z obozów. Armia brytyjska paliła farmy i więziła burskie kobiety i dzieci, a także czarnych Afrykanów, w obozach koncentracyjnych, gdzie warunki były straszne i zmarło ponad 20 000 burskich kobiet i dzieci. Gdy wieści o tym dotarły do Brytanii, wywołały ogromne oburzenie.
Kipling: pisarz, który wierzył w imperium
Rudyard Kipling (1865–1936) urodził się w Indiach. Później mieszkał w Indiach, Brytanii i USA. Akcja jego książek i wierszy rozgrywa się w Indiach i w Brytanii, a ich wymowa oddaje jego przekonanie, że imperium czyni na świecie dobro. W 1907 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. Jego Just So Stories („Takie sobie bajeczki”) i The Jungle Book („Księga dżungli”) są popularne do dziś, a jego wiersz If („Jeżeli”) regularnie trafia w okolice szczytu, gdy Brytyjczycy głosują na swoje ulubione wiersze.
Kipling miał zaledwie 41 lat, gdy otrzymał nagrodę, i do dziś pozostaje najmłodszym laureatem literackiej Nagrody Nobla, a także pierwszym piszącym po angielsku pisarzem, który ją zdobył. Odmówił jednak tytułu szlacheckiego (knighthood), a także funkcji poety nadwornego (Poet Laureate). Chłopiec Mowgli i niedźwiedź Baloo z disnejowskiej kreskówki pochodzą właśnie z jego The Jungle Book.
Na początku XX wieku imperium było większe niż kiedykolwiek. W ciągu kilku lat miało stanąć przed najtrudniejszą dotąd próbą: wojną światową.
Najważniejsze fakty
| 1714 Jerzy I | Najbliższy krewny królowej Anny wyznania protestanckiego, z Niemiec |
|---|---|
| 1721–42 Walpole | Pierwszy premier Brytanii |
| 1746 Culloden | Armia Jerzego II pokonuje Bonnie Prince Charliego; potem nastąpiły czystki w Highlands |
| Oświecenie | Adam Smith (ekonomia), Hume (filozofia), Watt (para) |
| Rewolucja przemysłowa | Brytania uprzemysłowiła się pierwsza; proces Bessemera, kanały, fabryki Arkwrighta, praca dzieci |
| 1810 Mahomet | Otworzył w Londynie pierwszą w Brytanii restaurację z curry i wprowadził shampooing |
| 1807 / 1833 | 1807: zakaz handlu niewolnikami; 1833: Emancipation Act kończy niewolnictwo w imperium; kwakrzy, Wilberforce |
| 1776 / 1783 | 13 kolonii w Ameryce Północnej ogłasza niepodległość / Brytania ją uznaje |
| 1805 Trafalgar | Nelson zwycięża i ginie; jego kolumna stoi na Trafalgar Square, a HMS Victory w Portsmouth |
| 1815 Waterloo | „Żelazny Książę” Wellington pokonuje Napoleona, a później zostaje premierem |
| 1801 Union Flag | Św. Jerzy + św. Andrzej + św. Patryk; bez walijskiego smoka |
| 1837–1901 Wiktoria | Królowa w wieku 18 lat, panowała prawie 64 lata; imperium liczące ponad 400 milionów ludzi |
| 1846 / 1847 | Uchylenie ustaw zbożowych (wolny handel) / ograniczenie pracy kobiet i dzieci do 10 godzin dziennie |
| 1851 Wielka Wystawa | Odbyła się w Crystal Palace w Hyde Parku |
| Brunel | Urodzony w Portsmouth; Great Western Railway (stacja Paddington); wiele jego mostów jest nadal w użyciu |
| 1853–56 Krym | Wojna z Rosją; pierwsza wojna szeroko relacjonowana przez media; Krzyż Wiktorii; Florence Nightingale |
| Głód w Irlandii | Zmarł milion ludzi, a 1,5 miliona wyjechało; fenianie chcieli niepodległości, Parnell chciał Home Rule |
| Reformy 1832 / 1867 | Zlikwidowano pocket boroughs i rotten boroughs; czartyści walczyli o prawo głosu dla robotników |
| Sufrażystki | Pankhurst pomogła założyć WSPU w 1903 roku; prawo głosu dla kobiet powyżej 30 lat w 1918 roku i od 21 lat w 1928 roku |
| 1899–1902 Wojna burska | Walki w Afryce Południowej z potomkami osadników holenderskich; Kipling otrzymał Nagrodę Nobla w 1907 roku |