od 1215

Magna Carta: król też musi przestrzegać prawa

W średniowiecznym systemie feudalnym panowie byli winni królowi żołnierzy, ale oczekiwali też, że będzie szanował ich prawa. Kiedy tę myśl po raz pierwszy spisano? Odpowiedź zaczyna się w 1215 roku. Tego roku król Jan (King John), zwany w Polsce Janem bez Ziemi, poważnie poróżnił się ze swoimi możnymi. (Anglia miała tylko jednego króla o imieniu Jan, dlatego po jego imieniu nie ma numeru.) Ciągle podnosił podatki i przegrywał wojny, aż w końcu możni mieli dość. Na Runnymede, łące nad Tamizą na zachód od Londynu, zmusili go do przyjęcia dokumentu zwanego Magna Carta. Nazwa to po łacinie „Wielka Karta”. Do tamtej pory prawie nic oficjalnie nie ograniczało tego, co mógł zrobić król.

Główna idea była prosta: nawet król musi przestrzegać prawa. Dokument chronił prawa możnych i nie pozwalał królowi podnosić podatków ani ustanawiać i zmieniać praw według własnego uznania.

W praktyce Magna Carta obowiązywała tylko około dziesięciu tygodni. W sierpniu tego roku papież uznał ją za nieważną, a król i możni wkrótce znów wojowali; późniejsi królowie wydali kilka nowych wersji i dopiero powoli stała się ona jednym z fundamentów angielskiego prawa. Król Jan zresztą nigdy jej nie podpisał: zamiast tego przyłożono do niej jego królewską pieczęć. Zachowały się tylko cztery egzemplarze z 1215 roku: dwa w British Library i dwa należące do katedr w Lincoln i Salisbury.

Narodziny parlamentu

Królowie zawsze mieli wokół siebie doradców, w tym potężnych możnych i przywódców Kościoła. Gdy król potrzebował pieniędzy, zwoływał ich na naradę. Tak narodził się parlament (Parliament). Z czasem podzielił się na dwie części, czyli „izby”:

Na członków Izby Gmin mogła jednak głosować tylko garstka ludzi. Parlament Szkocji składał się z trzech grup zwanych stanami (Estates): panów, gmin (commons) i duchowieństwa (przywódców Kościoła).

W tym okresie zaczęła się też kształtować idea, że sędziowie powinni być niezależni od rządu. W Anglii sędziowie rozstrzygali sprawy, opierając się na wcześniejszych wyrokach i dawnych zwyczajach, i tak powstało common law (prawo precedensowe). W Szkocji prawo było „skodyfikowane”, czyli spisane w formie zbioru przepisów.

Spis treści epoki: 1200–1400