1689–1695

Bill of Rights: początek monarchii konstytucyjnej

Po chwalebnej rewolucji (Glorious Revolution), podczas koronacji Wilhelma III i Marii II, odczytano Deklarację praw (Declaration of Rights). Potwierdzała ona, że król nie może już nakładać podatków ani sprawować sądów bez zgody parlamentu. Odtąd władza była dzielona między Koronę a parlament zupełnie inaczej i nigdy już nie wróciło to do dawnego stanu.

Następnie Bill of Rights (Karta praw) z 1689 roku zapisał w prawie, do czego parlament jest uprawniony i jak daleko może sięgać władza króla:

Parlament decyduje, kto może zostać monarchą, a monarcha musi być protestantem

Nowy parlament trzeba wybierać co najmniej co 3 lata

Co roku monarcha musi prosić parlament o zatwierdzenie pieniędzy na armię i marynarkę wojenną

Skutek: król potrzebuje ministrów, którzy zdobędą większość głosów w obu izbach

Wigowie i torysi: początek polityki partyjnej

W parlamencie powstały dwie główne grupy: wigowie (Whigs) i torysi (Tories). Tak zaczęła się polityka partyjna. Dzisiejszą Partię Konserwatywną (Conservative Party) wciąż czasem nazywa się torysami.

Obie nazwy zaczęły się jako obelgi ze strony przeciwników. „Whig” ma podobno pochodzić od szkockiego określenia zbuntowanych prezbiterian, a „Tory” od irlandzkiego słowa oznaczającego banitę lub rabusia. Po tym, jak długo ich tak nazywano, obie strony zaczęły używać tych nazw z dumą.

Wolna prasa i monarchia konstytucyjna

Lata po 1688 roku miały też ogromne znaczenie dla wolnej prasy, czyli gazet i innych druków, których rząd nie kontroluje. Od 1695 roku każdy mógł wydawać gazetę bez wcześniejszego uzyskania rządowej licencji, a liczba gazet szybko rosła.

Nowe prawa po 1688 roku oznaczały początek monarchii konstytucyjnej (constitutional monarchy), w której król lub królowa musi rządzić w granicach wyznaczonych przez parlament. Monarcha wciąż miał duże znaczenie, ale nie mógł przeforsować polityki ani działań, którym sprzeciwiał się parlament. Po Wilhelmie III ministrowie króla stopniowo zyskiwali więcej władzy niż monarcha.

Nie była to jednak jeszcze nowoczesna demokracja. Bardzo niewiele osób mogło głosować na posłów do parlamentu: tylko mężczyźni posiadający określony majątek, a kobiety w ogóle nie miały prawa głosu. W niektórych okręgach jedna bogata rodzina decydowała, kto zostanie wybrany; takie okręgi nazywano „okręgami kieszonkowymi (pocket boroughs)”. W innych prawie nikt nie miał prawa głosu; nazywano je „zgniłymi okręgami (rotten boroughs)”.

Najsłynniejszym zgniłym okręgiem było Old Sarum koło Salisbury. Prawie nikt tam nie mieszkał: było tylko opuszczone wzgórze i garstka właścicieli ziemskich z prawem głosu. A jednak wybierało dwóch posłów do parlamentu, dopóki ustawa reformująca (Reform Act) z 1832 roku go nie zlikwidowała.

Spis treści epoki: 1600–1700