El kitabı

4. Bölüm: Modern ve Gelişen Bir Toplum

Kapsam

Spor

Okuma

yaklaşık 15 dk

Sorular

14 soru

Spor: Wimbledon'dan Londra Olimpiyatları'na

29 Temmuz 1948'de, İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki ilk Olimpiyat Oyunları'nın açılış töreni Londra'daki Wembley Stadyumu'nda sürüyordu. Aynı gün, Londra'nın kuzeybatısındaki bir hastanenin çimenliğinde, tekerlekli sandalyedeki bir düzineden fazla eski asker bir okçuluk yarışmasında yaylarını geriyordu.

O küçük, sessiz yarışma, bugünkü Paralimpik Oyunlar'a dönüştü. Futbol, kriket, tenis ve golf Britanya'da biçimlendi; Paralimpik Oyunlar bile burada başladı. Bu bölüm, el kitabının 4. bölümündeki Sport (spor) kısmını ele alıyor: Londra'nın üç Olimpiyat Oyunları, tanımanız gereken 16 spor yıldızı ve Britanya'nın ünlü olduğu her sporun büyük etkinlikleri ve mekânları.

Britanya'da doğan sporlar ve iki büyük stadyum

Spor, pek çok İngiliz'in hayatında büyük yer tutar. Bugün dünyanın her yerinde oynanan birkaç spor, modern biçimini ilk kez Britanya'da aldı: cricket (kriket), football (futbol), lawn tennis (çim tenisi), golf ve rugby (ragbi).

Büyük maçlar ve etkinlikler çoğu zaman büyük stadyumlarda yapılır. En bilinen ikisi, Londra'daki Wembley Stadium (Wembley Stadyumu) ve Galler'in başkenti Cardiff'teki Principality Stadium'dur (Principality Stadyumu). Kendiniz hareket etmek isterseniz, yerel belediyeler ve özel şirketler bunun için her türlü yeri işletir: yüzme havuzları, spor salonları, tenis kortları, futbol sahaları, hatta dry ski slopes (kuru kayak pistleri; yapay bir yüzeyle kaplı, karsız kayak yapılabilen pistler).

Bugünkü Wembley Stadyumu 2007'de, 1923 tarihli eski stadyumun yerinde açıldı ve yaklaşık 90.000 koltuğu var. Çatısının üzerindeki beyaz kemer 134 metre yüksekliğindedir ve Londra'nın birçok yerinden görülebilir. Tasarımcılarından biri, bir sonraki bölüm olan Sanat ve Kültür'de yeniden karşınıza çıkacak mimar Norman Foster'dı.

Londra Olimpiyatlara üç kez ev sahipliği yaptı

Birleşik Krallık Olimpiyat Oyunları'na üç kez, 1908, 1948 ve 2012'de ev sahipliği yaptı ve her seferinde oyunlar Londra'daydı. 2012 Oyunları'nın ana alanı Doğu Londra'daki Stratford'taydı. İngiliz takımı pek çok farklı sporda başarılı oldu ve madalya tablosunda üçüncü sırada yer aldı. O yıl Paralimpik Oyunlar (Paralympic Games) da Londra'da yapıldı.

1948 Oyunları'na “Austerity Games” (Kemer Sıkma Oyunları) lakabı takıldı. Britanya savaştan daha yeni çıkmıştı; yiyecek ve benzin hâlâ karneyle veriliyordu. Hiçbir yeni tesis inşa edilmedi ve olimpiyat köyü de yoktu: erkekler hava kuvvetleri ve ordu kamplarında, kadınlar ise Londra'daki kolej yurtlarında kaldı.

1. 1908Londra Olimpiyatlara ilk kez ev sahipliği yapar. Oyunların Roma'da yapılması gerekiyordu, ama İtalya çekilince Londra devreye girdi
2. 1948Londra ikinci kez ev sahibi olur: İkinci Dünya Savaşı'ndan sonraki ilk Olimpiyatlar, “Austerity Games” (Kemer Sıkma Oyunları) olarak bilinir
3. 1948Olimpiyatların açıldığı 29 Temmuz'da Dr. Guttmann, Stoke Mandeville Hastanesi'nde tekerlekli sandalye kullanan hastalar için ilk spor yarışmasını düzenler
4. 1960İlk resmî Paralimpik Oyunlar Roma'da yapılır
5. 2012Londra üçüncü kez ev sahibi olur; ana alan Doğu Londra'daki Stratford'dadır; Britanya madalya tablosunda üçüncü olur ve Paralimpik Oyunlar da Londra'da yapılır

Paralimpik Oyunlar'ın başladığı yer: Stoke Mandeville Hastanesi

Paralimpik Oyunlar, Dr Sir Ludwig Guttmann'ın çalışmalarından doğdu. Almanya'dan kaçmış bir mülteci olan Guttmann, Buckinghamshire'daki Stoke Mandeville hastanesinde omurilik yaralanması olan hastalarla ilgilendi.

O günlerde omurilik yaralanması olan insanlardan çoğu zaman yatakta kalıp ölümü beklemeleri beklenirdi. Guttmann onları tedavi etmenin yeni yollarını buldu ve hastalarını egzersiz yapmaya ve spor yarışmalarına katılmaya teşvik etti. Bu bölümün başındaki 1948 okçuluk yarışması da onun düzenlediklerinden biriydi.

Tanımanız gereken 16 spor yıldızı

Tanımanız gereken 16 İngiliz spor yıldızı var (buz dansçıları Torvill ve Dean'i tek kişi sayarak). Kimin hangi sporda ne yaptığını karıştırmak kolaydır, özellikle de aynı spordan iki kişi yan yana geldiğinde: örneğin iki bisikletçi ya da iki tekerlekli sandalye maratonu şampiyonu. Önce aşağıdaki kartlarla onları tanıyın; ayrıntıların tamamı kartlardan sonraki önemli bilgiler kutusunda.

Roger Bannister
Koşu
1954: 4 dakikanın altında koşulan ilk mil

Kelly Holmes
Koşu
2004'te koşuda iki olimpiyat altını

Mo Farah
Koşu
Somali doğumlu; 2012 ve 2016'da 5.000 m ve 10.000 m altınları

Jessica Ennis-Hill
Atletizm
Yedili: 2012'de olimpiyat altını, 2016'da gümüş

Tanni Grey-Thompson
Tekerlekli sandalye yarışı
11 paralimpik altın; 6 kez London Marathon birincisi

David Weir
Tekerlekli sandalye yarışı
İki Paralimpik Oyunlar'da 6 altın; 6 kez London Marathon birincisi

Ellie Simmonds
Yüzme
Üç ayrı Paralimpik Oyunlar'da altın; 2008 İngiliz takımının en genci

Chris Hoy
Bisiklet
İskoç; 6 olimpiyat altını ve 1 gümüş

Bradley Wiggins
Bisiklet
2012: Tour de France'ı kazanan ilk İngiliz; 8 olimpiyat madalyası

Steve Redgrave
Kürek
Art arda beş Olimpiyatta altın

Ellen MacArthur
Yelken
2004: dünyanın çevresini tek başına en hızlı dolaşan

Bobby Moore
Futbol
1966 Dünya Kupası'nı kazanan İngiltere takımının kaptanı

Ian Botham
Kriket
İngiltere kaptanı; vuruş ve atış rekorları

Andy Murray
Tenis
İskoç; 2012 ABD Açık; 2013 ve 2016'da Wimbledon şampiyonu

Jackie Stewart
Motor sporları
İskoç; 3 kez Formula 1 dünya şampiyonu

Torvill ve Dean
Buz dansı
1984 olimpiyat altını

Bu yıldızların bazıları unutulmaz anlar yaşattı. Bannister milini 6 Mayıs 1954'te, Oxford'daki Iffley Road pistinde, henüz tıp öğrencisiyken 3 dakika 59,4 saniyede koştu; daha sonra nörolog (beyin ve sinir doktoru) oldu. Redgrave, 1996'daki dördüncü altınından sonra, kendisini bir daha bir teknenin yanına yaklaşırken gören olursa onu vurabileceğini söyledi; ama yine de geri döndü ve 2000'de beşinciyi kazandı. 1984 Saraybosna Kış Olimpiyatları'nda Torvill ve Dean Boléro eşliğinde kaydı ve bütün hakemler artistik etki için onlara tam not olan 6.0'ı verdi. Ve İngiliz basınının “Super Saturday” (Süper Cumartesi) dediği 4 Ağustos 2012'de Ennis (yedili), uzun atlamacı Greg Rutherford ve Farah (10.000 metre) bir saatten kısa bir sürede altın madalya kazandı.

Kriket, futbol ve ragbi

Kriket: beş gün sürüp yine berabere

Kriket İngiltere'de başladı ve bugün pek çok ülkede oynanıyor. Tek bir maç beş güne kadar sürebilir ve yine de berabere bitebilir. Oyunun kendine özgü karakterinin ve karmaşık kurallarının, İngilizlerin en iyi yanını, yani güçlü centilmenlik (fair play) duygusunu yansıttığı düşünülür.

Pek çok kriket deyimi gündelik İngilizceye yerleşmiştir; Birleşik Krallık'ta yaşıyorsanız bunları mutlaka duyarsınız:

En bilinen kriket yarışması, İngiltere ile Avustralya arasında oynanan bir Test matches (Test maçları) serisi olan the Ashes'tir (Küller).

Bu ad bir şaka olarak doğdu. 1882'de Avustralya, İngiltere'yi İngiliz topraklarındaki bir Test maçında ilk kez yendi ve bir Londra gazetesi, The Sporting Times, İngiliz kriketinin öldüğünü, cesedinin yakılacağını ve küllerinin Avustralya'ya götürüleceğini yazan alaycı bir ölüm ilanı yayımladı. Avustralya turuna çıkan bir sonraki İngiltere kaptanı “külleri geri alma” sözü verdi ve seriden sonra ona, içinde yanmış bir bail (kazıkların üstündeki küçük tahta parçalarından biri) olduğu söylenen küçük bir kap verildi. Bu kap bugün hâlâ Londra'daki Lord's kriket sahasının müzesinde saklanıyor.

Futbol: Birleşik Krallık'ın en sevilen sporu

Futbol, Birleşik Krallık'ın en popüler sporudur. Burada uzun bir geçmişi vardır ve ilk profesyonel kulüpler 19. yüzyılın sonlarında ortaya çıktı.

• Ligler: İngiltere, İskoçya, Galler ve Kuzey İrlanda'nın her birinin kendi ligi vardır; bu liglerde farklı kasaba ve şehirlerden kulüpler yer alır. İngiltere'deki Premier League'in uluslararası izleyici kitlesi çok büyüktür ve dünyanın en iyi oyuncularının birçoğu bu ligde oynar.
• Avrupa: Birleşik Krallık'taki birçok kulüp, UEFA Champions League (UEFA Şampiyonlar Ligi) gibi turnuvalarda Avrupa'nın geri kalanından takımlarla da karşılaşır.
• Yerel takımlar: birçok kasaba ve şehrin profesyonel bir kulübü vardır ve taraftarlar yerel takımlarını desteklemekten gurur duyar. Kulüpler ve taraftarları arasındaki rekabet çok sert olabilir.
• Milli takımlar: dört ülkenin her birinin kendi milli takımı vardır ve bu takımlar FIFA World Cup (FIFA Dünya Kupası) ve UEFA European Football Championships (UEFA Avrupa Futbol Şampiyonası) gibi turnuvalarda oynar. İngiltere'nin kazandığı tek büyük uluslararası turnuva, Birleşik Krallık'ın ev sahipliği yaptığı 1966 Dünya Kupası'dır. O final Wembley Stadyumu'nda oynandı ve İngiltere uzatmalarda Batı Almanya'yı 4–2 yendi. Kupayı Elizabeth II'nin elinden alan kaptan Bobby Moore'du; bugün yeni Wembley'nin önünde onun bir heykeli duruyor.
• Amatör futbol: her hafta Birleşik Krallık'ın her yerindeki parklarda pek çok insan amatör maç yapar; futbol sevilen bir mahalle sporudur.

Ragbi: iki ayrı kural seti

Ragbi İngiltere'de 19. yüzyılın başlarında başladı. Her birinin kendi kuralları olan iki türü vardır: rugby union ve rugby league. İngiltere, Galler, İskoçya ve Kuzey İrlanda'nın her iki ragbi türünde de ligleri ve milli takımları vardır. Kuzey İrlanda, İrlanda Cumhuriyeti (Republic of Ireland) ile birleşerek tek bir İrlanda takımı oluşturur.

• Rugby union'ın en ünlü yarışması, İngiltere, İrlanda, İskoçya ve Galler'in yanı sıra Fransa ve İtalya'nın katıldığı Six Nations Championship'tir (Altı Ulus Şampiyonası).
• Kulüpler için en bilinen rugby league yarışması Super League'dir.

Ragbinin nasıl başladığına gelince, anlatılana göre 1823'te Rugby School (Rugby Okulu) öğrencisi William Webb Ellis bir futbol maçı sırasında topu eline alıp koşmuş ve böylece bu sporu “icat etmiş”. Bu hikâye ancak onlarca yıl sonra yazıya geçirildi ve birçok tarihçi bunun yalnızca bir efsane olduğunu düşünüyor. Yine de Rugby Dünya Kupası'nın kupası hâlâ Webb Ellis Cup (Webb Ellis Kupası) diye anılıyor.

At yarışı, golf ve tenis

At yarışı: kralların ve kraliçelerin sporu

Britanya'da at yarışının çok eski bir geçmişi vardır: Roma dönemine kadar uzanan yarış kanıtları bulunur ve bu spor her zaman Kraliyet Ailesi (Royal Family) ile yakın bağlara sahip olmuştur. Ülkenin her yerinde hipodromlar vardır ve özellikle dört yeri bilmekte fayda var:

• Berkshire'daki Royal Ascot: Kraliyet Ailesi üyelerinin de izlediği beş günlük yarışlar. Hipodrom, 1711'de Kraliçe Anne (Queen Anne) tarafından Windsor Şatosu'na yaklaşık 10 km uzaklıkta kuruldu; her Haziran, seyircilerin şapkaları ve kıyafetleri neredeyse atlar kadar ilgi görür.
• Grand National: Liverpool yakınındaki Aintree'de koşulur.
• Scottish Grand National (İskoç Grand National'ı): İskoçya'daki Ayr'da koşulur.
• National Horseracing Museum (Ulusal At Yarışı Müzesi): Suffolk'taki Newmarket'te.

Golf: İskoçya'nın eski oyunu

Modern golf oyunu 15. yüzyıl İskoçya'sına dayanır. Bugün pek çok insan golfü eğlence için ya da profesyonel olarak oynar; Birleşik Krallık'ın her yerinde hem halka açık hem de özel golf sahaları bulunur. İskoçya'daki St Andrews, golfün yurdu (home of golf) olarak anılır.

Aslında “golf” kelimesi tarihî kayıtlarda ilk kez bir yasakta geçer. 1457'de İskoçya Kralı James II, insanlar okçuluk çalışmak yerine golf ve futbol oynadığı için bu iki oyunu yasakladı.

The Open Championship, golfün dört “Major” turnuvası arasında Amerika Birleşik Devletleri dışında yapılan tek turnuvadır ve her yıl farklı bir sahada düzenlenir.

Tenis: Wimbledon'ın çimleri

Bugün bildiğimiz tenis, 19. yüzyılın sonlarına doğru İngiltere'de biçimlendi. İlk tenis kulübü 1872'de Leamington Spa'da kuruldu.

Britanya'nın en bilinen turnuvası, her yaz All England Lawn Tennis and Croquet Club'da oynanan The Wimbledon Championships'tir (Wimbledon Şampiyonası). Dünyada bundan daha eski bir tenis turnuvası yoktur ve dört Grand Slam turnuvası arasında çim kortta oynanan tek turnuvadır.

Kulübün tam adında “croquet” (kroket) geçer, çünkü kulüp bir kroket kulübü olarak başladı. Tenis sonradan eklendi ve ilk Wimbledon Şampiyonası 1877'de yapıldı. Bugün bir kâse krema ile çilek, Wimbledon gezisinin vazgeçilmez parçasıdır; oyuncular da neredeyse tamamen beyaz giyinme kuralına uymak zorundadır.

Yelken, kürek, motor sporları ve kayak

Su sporları: bir denizcilik geleneği

Britanya'nın çevresi denizle çevrilidir ve yelkencilik her zaman sevilmiştir; bu, ülkenin uzun denizcilik geçmişinin bir göstergesidir.

• 1966–67'de İngiliz denizci Sir Francis Chichester, iki kıtanın güney uçlarını, Afrika'daki Ümit Burnu'nu (Cape of Good Hope) ve Güney Amerika'daki Horn Burnu'nu (Cape Horn) dolaşarak dünyanın çevresini tek başına yelkenliyle dolaşan ilk kişi oldu. 1967'de eve döndüğünde Elizabeth II, onu yaklaşık dört yüz yıl önce Elizabeth I'in dünyanın çevresini dolaşan bir yolculuğa önderlik eden ilk İngiliz olan Francis Drake'e şövalyelik verirken kullandığı kılıçla şövalye ilan etti (bkz. Tudorlar).
• Sir Robin Knox-Johnston iki yıl sonra bir adım daha ileri gitti: dünyanın çevresini tek başına ve hiç durmadan dolaşan ilk kişi oldu.
• Birleşik Krallık'ın her yerinde yelken etkinlikleri vardır. En bilineni Isle of Wight'taki (Wight Adası) Cowes'ta yapılır.
• Kürek, hem hobi hem de yarışma sporu olarak popülerdir. Her yıl Oxford ve Cambridge Üniversiteleri Thames Nehri'nde (River Thames) birbiriyle yarışır ve pek çok kişi bunu izler. Boat Race (Kürek Yarışı) adı verilen bu yarış 1829'da başladı ve Güneybatı Londra'da Thames üzerinde, Putney'den Mortlake'e kadar yaklaşık 6,8 km'lik bir mesafede yapılır.

Motor sporları: 1902'den beri

Britanya'nın hem otomobil hem de motosiklet için uzun bir motor sporları geçmişi vardır ve otomobil yarışları burada 1902'de başladı. Birleşik Krallık, motor sporları teknolojisinin tasarımı ve üretiminde hâlâ dünya lideridir. Britanya her yıl bir Formula 1 Grand Prix'sine ev sahipliği yapar ve birkaç İngiliz pilot Formula 1 dünya şampiyonu olmuştur. Yakın dönemdekiler arasında Damon Hill, Lewis Hamilton ve Jenson Button vardır. İngiltere Grand Prix'si genellikle İngiltere'nin Midlands bölgesindeki Silverstone'da yapılır; tarihteki ilk Formula 1 Dünya Şampiyonası yarışı da 13 Mayıs 1950'de orada koşuldu.

Kayak: kar gerekmez

Kayak Birleşik Krallık'ta giderek daha popüler hâle geliyor. Pek çok kişi yurt dışında kayak tatiline çıkar, ama ülkenin dört bir yanındaki kuru pistlerde de çalışabilirsiniz; kışın bazen kayak yapılacak gerçek kar da olur. İskoçya'da beş kayak merkezi vardır ve Avrupa'nın en uzun kuru kayak pisti Edinburgh yakınındadır.

Bölüm özeti

Geri: Modern ve Gelişen Bir Toplum