راهنما

فصل 3: تاریخ

دوره

1603 تا 1714

زمان مطالعه

حدود 18 دقیقه

پرسش‌ها

17 پرسش

خاندان استوارت: جنگ داخلی، آتش‌سوزی بزرگ و انقلاب شکوهمند

پادشاهی به دست پارلمان خودش محاکمه می‌شود و سرش را از تن جدا می‌کنند. یازده سال بعد، از پسرش دعوت می‌شود که برگردد و پادشاه شود. کمتر از سی سال پس از آن، پارلمان زن و شوهری را از خارج می‌آورد تا پادشاه و ملکه شوند، با یک شرط: از این پس پادشاه باید به حرف پارلمان گوش دهد.

در حدود صد سال فرمانروایی خاندان استوارت (the Stuarts)، بریتانیا از «پادشاه تصمیم می‌گیرد» به «پارلمان تصمیم می‌گیرد» رسید. در این میان طاعون آمد، آتشی نیمی از لندن را سوزاند، و نیوتن نظریه گرانش را مطرح کرد.

1. 1603جیمز ششم اسکاتلند (James VI) پادشاه انگلستان هم می‌شود و نام جیمز اول (James I) را می‌گیرد
2. 1611نسخه شاه جیمز (King James Version) از کتاب مقدس منتشر می‌شود
3. 1642جنگ داخلی انگلستان (English Civil War) آغاز می‌شود: کاوالیرها در برابر کله‌گردها
4. 1649چارلز اول (Charles I) اعدام می‌شود و انگلستان جمهوری می‌شود
5. 1660بازگشت سلطنت (the Restoration): چارلز دوم (Charles II) به وطن بازمی‌گردد و پادشاه می‌شود
6. 1665 و 1666طاعون بزرگ (Great Plague) و آتش‌سوزی بزرگ لندن
7. 1679قانون هابیاس کورپوس (Habeas Corpus Act)
8. 1688انقلاب شکوهمند (Glorious Revolution): ویلیام اورنج (William of Orange) جای جیمز دوم (James II) را می‌گیرد
9. 1689منشور حقوق (Bill of Rights)، آغاز پادشاهی مشروطه
10. 1707قانون اتحاد (Act of Union) پادشاهی بریتانیای کبیر (Kingdom of Great Britain) را پدید می‌آورد
11. 1714ملکه آن (Queen Anne) درمی‌گذرد و دوره استوارت به پایان می‌رسد

1603: یک پادشاه، دو تاج

الیزابت اول هرگز ازدواج نکرد و وقتی در 1603 درگذشت، فرزندی نداشت. تاج و تخت به یکی از خویشاوندانش رسید: پسر مری، ملکه اسکاتلند (Mary, Queen of Scots)، که از پیش پادشاه اسکاتلند با نام جیمز ششم بود. او هم‌زمان تاج انگلستان، ولز و ایرلند را هم به دست آورد و در آنجا او را جیمز اول می‌نامیدند.

از آن پس انگلستان و اسکاتلند پادشاه مشترکی داشتند، اما اسکاتلند همچنان کشوری جداگانه بود و پارلمان و قوانین خودش را داشت. جیمز اول، برخلاف مادرش، پروتستان بود.

به همین دلیل است که یک نفر دو شماره دارد. اسکاتلند پیش از او پنج پادشاه به نام جیمز داشته بود، اما انگلستان هیچ‌گاه پادشاهی با این نام نداشت؛ پس او در اسکاتلند «ششم» بود و در انگلستان «اول». این وضع بعدها هم چند بار تکرار می‌شود و آزمون دوست دارد درباره‌اش بپرسد.

کتاب مقدس شاه جیمز

یکی از بزرگ‌ترین دستاوردهای دوران جیمز اول، ترجمه تازه‌ای از کتاب مقدس به انگلیسی بود. این همان نسخه شاه جیمز (King James Version) است که نسخه مجاز (Authorised Version) هم نامیده می‌شود و در 1611 منتشر شد. این نخستین کتاب مقدس انگلیسی نبود، اما بسیاری از کلیساهای پروتستان هنوز هم آن را به کار می‌برند.

چاپ آن همیشه بی‌دردسر نبود. در 1631 یک چاپخانه‌دار لندنی ویرایش تازه‌ای منتشر کرد اما واژه «نه» (not) را از یکی از ده فرمان جا انداخت، و در نتیجه متن به خوانندگان می‌گفت: «زنا کن» (Thou shalt commit adultery؛ یعنی به همسرت خیانت کن). این ویرایش به «کتاب مقدس شریر» (Wicked Bible) معروف شد. چاپخانه‌داران جریمه سنگینی شدند، بیشتر نسخه‌ها نابود شد و امروز تنها شمار انگشت‌شماری از آن باقی مانده است.

توطئه باروت و پرچم اتحاد

در 1605 گروهی از کاتولیک‌ها نقشه کشیدند که ساختمان پارلمان (Houses of Parliament) را منفجر کنند و پادشاه پروتستان، جیمز اول، را بکشند. نقشه شکست خورد و گای فاکس (Guy Fawkes) که نگهبان باروت بود، همان‌جا دستگیر شد. مردم بریتانیا هنوز هر سال در 5 نوامبر، در شب آتش‌بازی (Bonfire Night)، با آتش‌بازی این رویداد را به یاد می‌آورند.

در 1606 پرچم‌های انگلستان و اسکاتلند با هم ترکیب شدند تا نخستین پرچم اتحاد (Union Flag) ساخته شود. اژدهای سرخ ولز روی آن نیست، چون ولز در آن زمان با قوانین هنری هشتم، که در فصل پیش با آن‌ها آشنا شدید، به انگلستان پیوسته بود.

ایرلند: کوچ‌نشین‌های اولستر

ایرلند، سومین پادشاهی جیمز اول، هنوز بیشتر کاتولیک بود و تلاش تودورها برای تحمیل مذهب پروتستان به آن، خشم عمیقی به جا گذاشته بود. در دوران الیزابت اول و جیمز اول، بسیاری از ایرلندی‌ها در برابر حکومت دولت پروتستان انگلستان ایستادگی کردند و چند شورش رخ داد. پاسخ دولت انگلستان این بود که پروتستان‌های اسکاتلند و انگلستان را تشویق کند به اولستر (Ulster) در شمال ایرلند بروند و زمین‌هایی را که به زمین‌داران کاتولیک تعلق داشت تصاحب کنند.

این اجتماعات تازه را «پلنتیشن» یا کوچ‌نشین (plantations) می‌نامیدند. بسیاری از تازه‌واردان از جنوب‌غربی اسکاتلند بودند و بخشی از زمین‌ها به شرکت‌هایی در لندن واگذار شد. بعدها جیمز اول کوچ‌نشین‌های مشابهی در بخش‌های دیگر ایرلند هم برپا کرد. این کوچ‌نشین‌ها برای انگلستان، اسکاتلند و ایرلند مشکلات عمیقی پدید آوردند که قرن‌ها ادامه یافت.

صنف‌های تجاری شهر لندن (City of London) هزینه‌ای برای این کوچ‌نشین‌ها پرداختند، و به همین دلیل در 1613 نام شهر دری (Derry) در شمال ایرلند به «لندن‌دری» (Londonderry) تغییر کرد. حتی امروز هم نامی که هر کس برای این شهر به کار می‌برد اغلب گرایش سیاسی‌اش را نشان می‌دهد، و این کوچ‌نشین‌ها یکی از ریشه‌های شکاف میان پروتستان‌ها و کاتولیک‌ها در ایرلند شمالی هستند.

پادشاه در برابر پارلمان: حق الهی پادشاهان

در انگلستان، کشمکش بزرگ‌تری بر سر اینکه قدرت واقعی در دست کیست شکل می‌گرفت: پادشاه یا پارلمان. الیزابت اول در کنار آمدن با پارلمان بسیار ماهر بود. او می‌دانست چگونه میان خواسته‌های خودش، خواسته‌های مجلس اعیان (House of Lords) و خواسته‌های مجلس عوام (House of Commons) راهی بیابد، آن هم در زمانی که مجلس عوام روزبه‌روز پروتستان‌تر می‌شد.

پادشاهان پس از او چنین مهارتی نداشتند. جیمز اول و پسرش چارلز اول هر دو به حق الهی پادشاهان (Divine Right of Kings) باور داشتند: این اندیشه که خود خدا پادشاه را برمی‌گزیند، پس پادشاه برای هیچ کاری به اجازه پارلمان نیاز ندارد.

چارلز اول که پادشاه انگلستان، ولز، ایرلند و اسکاتلند شد، درست به همین شیوه حکومت کرد. وقتی پارلمان با سیاست‌های دینی و خارجی او مخالفت کرد، او به سادگی دیگر پارلمان را فرا نخواند. او 11 سال هر راهی را که به فکرش می‌رسید آزمود تا بدون تأیید پارلمان پول جمع کند، تا اینکه ناآرامی در اسکاتلند او را ناچار کرد دوباره پارلمان را فرا بخواند.

جنگ داخلی انگلستان

جرقه آن یک کتاب دعا بود. چارلز اول می‌خواست مراسم کلیسای انگلستان تشریفات بیشتری داشته باشد، پس کتاب دعای (Prayer Book) بازنگری‌شده‌ای را به کار گرفت. او همچنین کوشید کلیسای پرسبیتری (Presbyterian) اسکاتلند را هم به استفاده از آن وادار کند. اسکاتلندی‌ها خشمگین شدند و ارتشی گرد آوردند.

وقتی کتاب دعای تازه نخستین بار در 1637 در کلیسای جامع سنت جایلز (St Giles' Cathedral) در ادینبرو به کار رفت، مراسم به آشوب کشید. بنا بر داستانی مشهور، زنی فروشنده در بازار به نام جنی گدس (Jenny Geddes) چنان خشمگین شد که چهارپایه‌اش را به سوی کشیش پرتاب کرد. تاریخ‌نگاران مطمئن نیستند که او اصلاً وجود داشته است، پس این احتمالاً یک افسانه است، اما هنوز مجسمه‌ای به یاد او در آن کلیسای جامع هست.

چارلز اول پولی برای هزینه ارتشی در برابر اسکاتلندی‌ها نداشت، پس در 1640 ناچار شد پارلمان را فرا بخواند و از آن پول بخواهد. اما بسیاری از اعضای آن پیوریتن (Puritans) بودند: پروتستان‌هایی که می‌خواستند آموزه‌ها و عبادت دینی سخت‌گیرانه و ساده باشد. آن‌ها اندیشه‌های دینی پادشاه را نمی‌پسندیدند و حتی وقتی ارتش اسکاتلند وارد انگلستان شده بود، پارلمان حاضر نشد به او پول بدهد.

سپس در ایرلند هم شورش درگرفت، چون کاتولیک‌های ایرلند از قدرت روزافزون پیوریتن‌ها هراسیده بودند. پارلمان از این فرصت استفاده کرد و خواستار فرماندهی ارتش انگلستان شد، که بخش بزرگی از قدرت پادشاه را از او می‌گرفت. چارلز از کوره در رفت. او خودش به مجلس عوام رفت تا پنج تن از رهبران پارلمان را بازداشت کند، اما کسی به آن‌ها خبر داده بود و آن‌ها پیش‌تر رفته بودند.

از آن روز تا کنون هیچ پادشاهی پا به درون مجلس عوام نگذاشته است. هر سال در مراسم گشایش رسمی پارلمان (State Opening of Parliament)، مقامی که از سوی پادشاه برای فراخواندن نمایندگان می‌آید و او را «بلک راد» (Black Rod) می‌نامند، به در مجلس عوام می‌رسد و نمایندگان در را محکم به رویش می‌بندند. بلک راد باید سه بار در بزند تا راهش بدهند؛ یادآوری اینکه مجلس عوام اجازه نمی‌دهد پادشاه سرزده وارد شود.

در 1642 میان پادشاه و پارلمان جنگ داخلی درگرفت. کشور به دو جبهه تقسیم شد:

کاوالیرها (Cavaliers)
در جبهه پادشاه. آن‌ها را با موهای بلند و فرفری و کلاه‌های پردار به یاد می‌آورند.

کله‌گردها (Roundheads)
در جبهه پارلمان. این نام از موهای کوتاهی آمد که برخی از آن‌ها داشتند.

الیور کرامول و 11 سال بی‌پادشاه

نیروهای پارلمان ارتش پادشاه را در مارستون مور (Marston Moor) و سپس در نیزبی (Naseby) شکست دادند. تا 1646 روشن بود که پادشاه جنگ را باخته است.

چارلز اول در اسارت ارتش پارلمان بود، اما همچنان از هر گونه توافق با پارلمان سر باز می‌زد. او در 1649 اعدام شد.

کامن‌ولث

انگلستان جمهوری‌ای شد به نام کامن‌ولث (Commonwealth)، بی‌پادشاه و بی‌ملکه. در آغاز هیچ‌کس مطمئن نبود کشور را چگونه باید اداره کرد و در عمل ارتش زمام امور را در دست داشت.

یکی از ژنرال‌های ارتش، الیور کرامول (Oliver Cromwell)، به ایرلند فرستاده شد. شورشی که از 1641 در آنجا آغاز شده بود هنوز ادامه داشت و ارتشی هم برای پادشاه می‌جنگید. کرامول ایرلندی‌ها را به اطاعت از پارلمان انگلستان واداشت، اما روش‌هایش چنان بی‌رحمانه بود که مردم ایرلند هنوز هم درباره او بحث می‌کنند.

اسکاتلند هرگز کشتن چارلز اول را نپذیرفته بود. اسکاتلندی‌ها پسر او، چارلز دوم، را پادشاه اعلام کردند و در اسکاتلند تاج بر سرش گذاشتند. چارلز دوم در رأس ارتشی اسکاتلندی به انگلستان لشکر کشید، اما کرامول او را در دانبار (Dunbar) و سپس در ووستر (Worcester) شکست داد. چارلز از ووستر گریخت، یک بار بالای درخت بلوطی پنهان شد و سرانجام به اروپا فرار کرد. اکنون پارلمان بر اسکاتلند هم فرمان می‌راند.

آن درخت بلوط در بوسکوبل (Boscobel) در میانه انگلستان بود و سربازانی که در جست‌وجوی او بودند درست از زیر آن گذشتند. پس از آنکه او پادشاه شد، این داستان بارها و بارها بازگو شد و «بلوط سلطنتی» (The Royal Oak) به یکی از رایج‌ترین نام‌های میخانه‌ها در بریتانیا تبدیل شد. یادگاری‌جویان کم‌کم درخت اصلی را تکه‌تکه بریدند؛ بلوطی که امروز آنجا ایستاده، از نسل یکی از بلوط‌های همان درخت روییده است.

پس از ایرلند و ووستر، همه کرامول را رهبر جمهوری تازه می‌دانستند. او عنوان لرد محافظ (Lord Protector) را گرفت و تا مرگش در 1658 حکومت کرد. سپس پسرش ریچارد (Richard) لرد محافظ شد، اما نتوانست نه ارتش را مهار کند و نه حکومت را. تا آن زمان کشور 11 سال بی‌پادشاه مانده بود و بدون کرامول نه رهبر آشکاری وجود داشت و نه شیوه حکومت پایداری. بسیاری آرزوی ثبات داشتند و سخن از بازگرداندن پادشاه به میان آمد.

کرامول هرگز پادشاه نشد: در 1657 پارلمان تاج را به او پیشنهاد کرد و او نپذیرفت. پس از بازگشت چارلز دوم، جسد کرامول را از گور بیرون آوردند و به دار آویختند و سرش را بر نیزه‌ای روی بام تالار وست‌مینستر (Westminster Hall) گذاشتند و بیش از بیست سال همان‌جا ماند. پس از آن نزدیک به سه قرن دست به دست شد تا اینکه در 1960 در کالج سیدنی ساسکس (Sidney Sussex College) در کمبریج، جایی که کرامول در آن درس خوانده بود، به خاک سپرده شد.

بازگشت سلطنت: چارلز دوم بازمی‌گردد

در مه 1660 پارلمان از چارلز دوم که در هلند در تبعید زندگی می‌کرد خواست بازگردد. او پادشاه هر چهار کشور شد: انگلستان، ولز، اسکاتلند و ایرلند. او آشکارا گفت که نمی‌خواهد دیگر هرگز «به سفرهایش برود» (یعنی دوباره آواره شود).

چارلز دوم می‌دانست که همیشه نمی‌تواند هر کاری بخواهد بکند و گاهی باید با پارلمان کنار بیاید. بیشتر وقت‌ها پارلمان از کارهایی که او می‌خواست انجام دهد پشتیبانی می‌کرد. کلیسای انگلستان بار دیگر کلیسای رسمی شد و نه به کاتولیک‌ها و نه به پیوریتن‌ها اجازه دستیابی به قدرت داده شد.

1665: طاعون بزرگ؛ 1666: آتش‌سوزی بزرگ

در 1665 طاعون لندن را درنوردید (طاعون بزرگ) و هزاران نفر را کشت، و فقیرترین محله‌ها بیشترین آسیب را دیدند. سپس در 1666 آتش‌سوزی بزرگ لندن (Great Fire of London) بخش بزرگی از شهر را سوزاند. بسیاری از کلیساها از میان رفتند، و همچنین کلیسای جامع قدیمی سنت پل (St Paul's Cathedral).

شهر از نو ساخته شد و معمار مشهور، سر کریستوفر رن (Sir Christopher Wren)، کلیسای جامع تازه سنت پل را طراحی کرد. ساموئل پیپس (Samuel Pepys) دفتر خاطراتی نوشت و آنچه را دیده بود در آن شرح داد. این دفتر سال‌ها بعد چاپ شد و مردم هنوز هم آن را می‌خوانند.

آتش از یک نانوایی در پودینگ لین (Pudding Lane) آغاز شد و چهار روز سوخت و حدود 13 هزار خانه را نابود کرد. پیپس در دفتر خاطراتش نوشت که در باغش گودالی کند و شرابش و یک پنیر پارمزان را در آن دفن کرد، به این امید که سالم بمانند. امروز بنای یادبود آتش‌سوزی بزرگ (Monument to the Great Fire) 61 متر ارتفاع دارد، درست به اندازه فاصله‌اش از جایی که آن نانوایی قرار داشت. خود رن در سنت پل به خاک سپرده شده و روی سنگ گورش به لاتین نوشته شده است: «خواننده، اگر در جست‌وجوی بنای یادبود او هستی، به پیرامونت بنگر.»

قانون هابیاس کورپوس

در 1679 قانون هابیاس کورپوس (Habeas Corpus Act) تصویب شد و امروز هم اهمیت بسیاری دارد. هابیاس کورپوس (Habeas corpus) عبارتی لاتین است که تقریباً به این معناست: «باید آن شخص را به دادگاه بیاورید». این قانون تضمین کرد که هیچ‌کس را نمی‌توان بدون دلیل قانونی زندانی کرد و هر کس که در زندان است حق دارد پرونده‌اش در دادگاه رسیدگی شود.

این قانون به زحمت تصویب شد. به گفته گیلبرت برنت (Gilbert Burnet)، اسقفی در آن زمان، وقتی مجلس اعیان درباره آن رأی می‌داد، یکی از لردهایی که رأی‌ها را می‌شمرد به شوخی یک لرد بسیار چاق را ده رأی حساب کرد، و قانون با چند رأی «اضافه» تصویب شد. این داستانی سرگرم‌کننده است که نمی‌توان ثابتش کرد، اما سوابق نشان می‌دهد که رأی‌گیری بسیار نزدیک بوده است.

انجمن سلطنتی و نیوتن

چارلز دوم به علم علاقه داشت. در دوران او انجمن سلطنتی (Royal Society) برای ترویج «دانش طبیعی»، یعنی مطالعه جهان طبیعی، بنیان گذاشته شد. هیچ انجمن علمی دیگری در جهان بیش از آن پابرجا نمانده است: این قدیمی‌ترین انجمن علمی است که هنوز فعال است. دو تن از نخستین اعضای آن ادموند هالی (Edmond Halley) بودند که زمان بازگشت یک دنباله‌دار مشهور را محاسبه کرد (دنباله‌دار هالی به نام او نامیده شده است)، و سر آیزاک نیوتن (Sir Isaac Newton).

دنباله‌دار هالی همان است که در فصل 1066 روی پرده‌دوزی بایو (Bayeux Tapestry) دوخته شده است. او محاسبه کرد که این دنباله‌دار تقریباً هر 76 سال یک بار بازمی‌گردد و پیش‌بینی کرد که در 1758 برمی‌گردد، اما خودش در 1742 درگذشت و هرگز آن را ندید. در روز کریسمس 1758 دنباله‌دار واقعاً بازگشت و به نام او نامیده شد.

نیوتن (1643 تا 1727) اهل لینکنشر (Lincolnshire) در شرق انگلستان بود. علاقه‌اش به علم نخستین بار در دوران دانشجویی در دانشگاه کمبریج (Cambridge University) شکل گرفت. مشهورترین کتابش Philosophiae Naturalis Principia Mathematica («اصول ریاضی فلسفه طبیعی») است. او در این کتاب توضیح داد که گرانش در همه جای جهان به یک شیوه عمل می‌کند. او همچنین کشف کرد که نور سفید همه رنگ‌های رنگین‌کمان را در خود دارد.

نیوتن داستان سیب را خودش در پیری برای دوستی تعریف کرد: در باغ خانه خانوادگی‌اش نشسته بود، افتادن سیبی را دید و به این فکر افتاد که چرا سیب‌ها همیشه مستقیم به پایین می‌افتند. بخش خوردن سیب به سرش بعدها به داستان افزوده شد. نواده‌ای از همان درخت سیب هنوز کنار دروازه کالج ترینیتی (Trinity College) در کمبریج می‌روید.

جیمز دوم و انقلاب شکوهمند

وقتی چارلز دوم درگذشت، تاج و تخت به برادرش رسید. پادشاه تازه کاتولیک بود. او در انگلستان، ولز و ایرلند جیمز دوم بود و در اسکاتلند جیمز هفتم (James VII).

جیمز دوم کاتولیک‌ها را برتری می‌داد و برخی از آن‌ها را افسر ارتش کرد، هرچند یک قانون پارلمان این کار را ممنوع کرده بود. او پارلمان را نادیده گرفت و حتی چند اسقف کلیسای انگلستان را بازداشت کرد. مردم انگلستان می‌ترسیدند که او بخواهد کشور را دوباره کاتولیک کند.

با این حال، در آغاز مردم چندان نگران نبودند، چون جانشینان بعدی او دو دخترش بودند که هر دو پروتستان‌های متعهدی بودند. سپس در 1688 ملکه پسری به دنیا آورد. ناگهان به نظر رسید که پادشاه بعدی هم کاتولیک خواهد بود.

انقلابی بدون خونریزی

دختر بزرگ‌تر جیمز دوم، مری، با پسرعمه‌اش ویلیام اورنج (William of Orange) ازدواج کرده بود. ویلیام پروتستان بود و بر هلند فرمان می‌راند. در 1688 گروهی از پروتستان‌های قدرتمند انگلیسی از ویلیام خواستند با ارتشی بیاید و تاج و تخت را بگیرد.

وقتی ویلیام رسید، هیچ‌کس با او نجنگید. جیمز دوم به فرانسه گریخت و تاج و تخت را برای ویلیام رها کرد. ویلیام در انگلستان، ولز و ایرلند ویلیام سوم (William III) بود و در اسکاتلند ویلیام دوم (William II). او در کنار همسرش، مری دوم (Mary II)، فرمانروایی کرد.

مردم بعدها این رویداد را «انقلاب شکوهمند» نامیدند. «شکوهمند» بود چون در انگلستان هیچ نبردی رخ نداد، و چون قدرت پارلمان را تضمین کرد: از آن پس هیچ پادشاهی نمی‌توانست به تنهایی حکومت کند.

ویلیام در 5 نوامبر 1688 در توربی (Torbay) در جنوب‌غربی انگلستان پیاده شده بود، درست 83 سال پس از توطئه باروت، و پروتستان‌ها این را نشانه‌ای از سوی خدا دانستند. گفته می‌شود جیمز دوم هنگام فرار، مهر بزرگ (Great Seal)، نماد قدرت سلطنتی، را به رود تیمز انداخت. شایعه‌ای هم بود که پسر نوزاد او اصلاً فرزند ملکه نیست، بلکه نوزادی است که در یک ظرف گرم‌کن رختخواب (warming pan؛ ظرف فلزی سرپوشیده‌ای برای گرم کردن رختخواب) پنهانی به اتاق او آورده‌اند. این تبلیغات سیاسی بود و هیچ مدرکی برایش وجود ندارد.

بوین، کیلیکرنکی و گلنکو

جیمز دوم مصمم بود تاج و تختش را پس بگیرد. او با پشتیبانی نیروهای فرانسوی در ایرلند پیاده شد. در 1690 ویلیام او را در ایرلند در نبرد بوین (Battle of the Boyne) شکست داد؛ پیروزی‌ای که برخی از مردم ایرلند شمالی هنوز هم جشن می‌گیرند. ویلیام دوباره ایرلند را در دست گرفت و جیمز بار دیگر به فرانسه گریخت. پس از آن، کلیسای کاتولیک در ایرلند با محدودیت‌های بسیاری روبه‌رو شد و کاتولیک‌های ایرلندی از حکومت کنار گذاشته شدند.

جیمز در اسکاتلند هم هوادارانی داشت. خیزشی مسلحانه به سود او در کیلیکرنکی (Killiecrankie) به سرعت سرکوب شد. سپس به همه طایفه‌های (clans) اسکاتلند دستور داده شد سوگند بخورند که ویلیام را به پادشاهی می‌پذیرند. مک‌دونالدهای گلنکو (MacDonalds of Glencoe) مهلت را از دست دادند و به عنوان مجازات قتل‌عام شدند. این کشتار برخی از اسکاتلندی‌ها را عمیقاً به حکومت تازه بی‌اعتماد کرد.

برخی مردم، به‌ویژه در اسکاتلند، همچنان جیمز را پادشاه برحق می‌دانستند. برخی همراه او به تبعید در فرانسه رفتند و برخی دیگر پنهانی از او پشتیبانی می‌کردند. هواداران جیمز را ژاکوبیت (Jacobites) می‌نامیدند، از Jacobus، شکل لاتین نام جیمز. داستان آن‌ها در فصل بعد ادامه می‌یابد.

منشور حقوق: آغاز پادشاهی مشروطه

در مراسم تاج‌گذاری ویلیام و مری، اعلامیه حقوق (Declaration of Rights) خوانده شد. این اعلامیه تأیید کرد که پادشاه دیگر نمی‌تواند بدون موافقت پارلمان مالیات بگیرد یا دادگاه‌ها را اداره کند. از آن پس قدرت به شیوه‌ای بسیار متفاوت میان تاج و تخت و پارلمان تقسیم شد و هرگز به حالت پیشین بازنگشت.

سپس منشور حقوق (Bill of Rights) در 1689 آنچه را پارلمان حق داشت و حد قدرت پادشاه را در قانون ثبت کرد:

پارلمان تعیین می‌کند چه کسی می‌تواند پادشاه باشد، و پادشاه باید پروتستان باشد

دست‌کم هر 3 سال یک بار باید پارلمان تازه‌ای انتخاب شود

پادشاه باید هر سال از پارلمان بخواهد بودجه ارتش و نیروی دریایی را تصویب کند

نتیجه: پادشاه به وزیرانی نیاز دارد که بتوانند اکثریت آرا را در هر دو مجلس به دست آورند

ویگ‌ها و توری‌ها: آغاز سیاست حزبی

در پارلمان دو گروه اصلی شکل گرفت: ویگ‌ها (Whigs) و توری‌ها (Tories). سیاست حزبی از همین‌جا آغاز شد. حزب محافظه‌کار (Conservative Party) امروزی هنوز هم گاهی «توری‌ها» نامیده می‌شود.

هر دو نام در آغاز ناسزاهایی بودند که دشمنانشان به کار می‌بردند. گفته می‌شود «ویگ» از واژه‌ای اسکاتلندی برای پرسبیتری‌های شورشی می‌آید و «توری» از واژه‌ای ایرلندی به معنای یاغی یا راهزن. هر دو گروه پس از آنکه مدتی طولانی با این نام‌ها خوانده شدند، خودشان با افتخار آن‌ها را به کار بردند.

مطبوعات آزاد و پادشاهی مشروطه

سال‌های پس از 1688 برای مطبوعات آزاد، یعنی روزنامه‌ها و دیگر نوشته‌های چاپی که دولت آن‌ها را کنترل نمی‌کند، هم اهمیت زیادی داشت. از 1695 هر کسی می‌توانست بدون گرفتن مجوز از دولت روزنامه منتشر کند و شمار روزنامه‌ها به سرعت افزایش یافت.

قوانین تازه پس از 1688 سرآغاز پادشاهی مشروطه (constitutional monarchy) بود؛ نظامی که در آن پادشاه یا ملکه باید در چارچوب محدودیت‌هایی که پارلمان تعیین می‌کند حکومت کند. پادشاه همچنان اهمیت زیادی داشت، اما نمی‌توانست سیاست یا اقدامی را که پارلمان با آن مخالف بود به زور پیش ببرد. پس از ویلیام سوم، وزیران پادشاه کم‌کم از خود پادشاه قدرتمندتر شدند.

اما این هنوز دموکراسی امروزی نبود. شمار بسیار کمی از مردم می‌توانستند به نمایندگان پارلمان رأی بدهند: تنها مردانی که مقدار معینی دارایی داشتند، و زنان اصلاً حق رأی نداشتند. در برخی مناطق یک خانواده ثروتمند تعیین می‌کرد چه کسی انتخاب شود؛ این کرسی‌ها را «حوزه‌های جیبی» (pocket boroughs) می‌نامیدند. در کرسی‌های دیگر تقریباً هیچ‌کس حق رأی نداشت؛ این‌ها را «حوزه‌های پوسیده» (rotten boroughs) می‌نامیدند.

مشهورترین حوزه پوسیده اولد سارم (Old Sarum) نزدیک سالزبری (Salisbury) بود. تقریباً هیچ‌کس آنجا زندگی نمی‌کرد: تنها تپه‌ای متروک و چند زمین‌دار که حق رأی داشتند. با این حال، تا وقتی قانون اصلاحات (Reform Act) در 1832 آن را لغو کرد، دو نماینده به پارلمان می‌فرستاد.

جمعیتی رو به رشد: تازه‌واردان

در همان زمان که پادشاهان و پارلمان بر سر قدرت کشمکش داشتند، زندگی عادی هم در حال دگرگونی بود. در این سال‌ها بسیاری از مردم بریتانیا و ایرلند با کشتی راهی مستعمرات آمریکا و جاهای دیگر شدند تا زندگی تازه‌ای آغاز کنند. در همان حال، تازه‌واردانی هم می‌آمدند:

• در 1656، یهودیان در لندن ساکن شدند. آن‌ها نخستین یهودیانی بودند که از قرون وسطی به این سو در اینجا خانه گزیدند.
• از 1680 تا 1720، شمار زیادی از پناهندگانی که هوگنو (Huguenots) نامیده می‌شدند از فرانسه به بریتانیا گریختند. آن‌ها پروتستان‌هایی بودند که در فرانسه به خاطر دینشان آزار و شکنجه شده بودند. بسیاری از آن‌ها تحصیل‌کرده و بسیار ماهر بودند و در علم، بانکداری، بافندگی و دیگر پیشه‌ها کار می‌کردند.

گمان می‌رود واژه انگلیسی «refugee» (پناهنده) در همین دوران از واژه فرانسوی réfugié گرفته شده و نخستین بار برای هوگنوها به کار رفته باشد. بسیاری از بافندگان هوگنو در اسپیتال‌فیلدز (Spitalfields) در شرق لندن ساکن شدند و در بافتن ابریشم شهرت یافتند؛ هنوز هم می‌توانید خانه‌های قدیمی آن‌ها را آنجا ببینید. در دوران کرامول دوباره به یهودیان اجازه داده شده بود که ساکن شوند (آن‌ها در 1290 از انگلستان اخراج شده بودند)، و کنیسه بویس مارکس (Bevis Marks Synagogue) که در 1701 گشایش یافت، قدیمی‌ترین کنیسه بریتانیاست که هنوز در آن عبادت می‌شود.

ملکه آن و قانون اتحاد 1707

پس از ویلیام و مری، تاج و تخت به خواهر کوچک‌تر مری، ملکه آن، رسید. تنها یک ملکه آن در تاریخ بوده است، پس پس از نام او شماره‌ای نمی‌آید.

آن هیچ فرزندی نداشت که زنده مانده باشد، پس هیچ‌کس نمی‌دانست پس از او چه کسی تاج‌های انگلستان، ولز، ایرلند و اسکاتلند را بر سر خواهد گذاشت. از این رو در 1707 دو طرف بر سر قانون اتحاد (Act of Union) به توافق رسیدند که در اسکاتلند پیمان اتحاد (Treaty of Union) نامیده می‌شود. این قانون پادشاهی بریتانیای کبیر (Kingdom of Great Britain) را پدید آورد.

اسکاتلند دیگر کشوری مستقل نبود. اما نظام حقوقی، نظام آموزشی و کلیسای پرسبیتری خودش را حفظ کرد. حتی امروز هم قانون و مدرسه‌های اسکاتلند با انگلستان تفاوت دارد.

داستان زندگی خود آن این نگرانی را توضیح می‌دهد. او دست‌کم 17 بار باردار شد، اما هیچ‌کدام از فرزندانش بیش از او زنده نماند، و تنها پسرش که از سال‌های نخست کودکی جان به در برد، ویلیام، دوک گلاستر (William, Duke of Gloucester)، در 1700 در 11 سالگی درگذشت. پس پارلمان از پیش قانونی تصویب کرد و خویشاوندان دور و پروتستان او، یعنی خاندان هانوفر (House of Hanover) در آلمان، را جانشینان بعدی تعیین کرد.

پول هم نقش زیادی در موافقت اسکاتلند با اتحاد داشت. در دهه 1690 اسکاتلند مبالغ هنگفتی را در طرحی برای ایجاد مستعمره‌ای در دارین (Darien) در آمریکای مرکزی گذاشت؛ این طرح یکسره شکست خورد و بخش بزرگی از ثروت کشور از دست رفت. در این پیمان، انگلستان پذیرفت که به اسکاتلند غرامت بپردازد.

ملکه آن در 1714 درگذشت و با او دوره استوارت به پایان رسید. پارلمان یک آلمانی را به پادشاهی بعدی برگزید و چهره‌ای تازه در سیاست بریتانیا پدیدار شد: نخست‌وزیر. همه این‌ها در فصل بعد می‌آید.

خلاصه فصل

بازگشت: تاریخ