XVIII wiek

Oświecenie: wielcy myśliciele Szkocji

Historia 4 z 8
Ilustracja w stylu haftu: gabinet z regałami, otwarta książka, gęsie pióro i kałamarz, na biurku mały model maszyny parowej, a za oknem zamek na wzgórzu

Po bitwie pod Culloden rodziny ze Szkockiej Wyżyny (Highlands) stopniowo wypędzano z ziemi. W tym samym czasie szkockie uniwersytety i miasta przeżywały złoty wiek idei. W XVIII wieku pojawiło się wiele nowych idei w polityce, filozofii i nauce. Ten okres nazywamy oświeceniem (the Enlightenment). Wielu jego najważniejszych myślicieli było Szkotami:

Adam Smith
Idee ekonomiczne, które cytuje się do dziś
David Hume
Pisał o naturze ludzkiej i wciąż wpływa na filozofów
James Watt
Jego prace nad napędem parowym napędzały rewolucję przemysłową

Jedną z kluczowych idei oświecenia było to, że ludzie powinni mieć swobodę wyznawania dowolnych poglądów politycznych i religijnych, a państwo nie powinno im mówić, w co mają wierzyć. To wciąż ważna zasada w dzisiejszym Zjednoczonym Królestwie.

Watt w rzeczywistości nie wynalazł maszyny parowej. Wcześniejsze maszyny służyły głównie do wypompowywania wody z kopalń i spalały ogromne ilości węgla. Naprawiając jedną ze starych maszyn na Uniwersytecie w Glasgow, Watt wpadł na pomysł dodania „oddzielnego skraplacza”, dzięki czemu maszyna stała się znacznie wydajniejsza; od jego nazwiska pochodzi wat, jednostka mocy, którą widać na urządzeniach elektrycznych. Najsłynniejsza książka Adama Smitha, The Wealth of Nations („Bogactwo narodów”), ukazała się w 1776 roku, w tym samym roku, w którym Stany Zjednoczone ogłosiły niepodległość.

Do tej samej szkockiej epoki należy poeta Robert Burns (1759–1796). W Szkocji nazywany „The Bard” (Bard), pisał wiersze w języku scots i po angielsku, a także przerobił wiele dawnych pieśni ludowych. Jego najsłynniejszy utwór to Auld Lang Syne, który ludzie w Brytanii śpiewają razem w Nowy Rok. Melodia zawędrowała daleko: w wielu krajach śpiewa się ją także na zakończenie studiów i na pożegnaniach.

Quiz

Which TWO were important Scottish thinkers of the Enlightenment?

Pytanie po polskuKtóre DWIE osoby były ważnymi szkockimi myślicielami oświecenia?

Spis treści epoki: 1700–1800