18.–19. yüzyıllar

Sanayi Devrimi: dünyanın ilk sanayi ülkesi

Hikâye 5/8

Aydınlanma'nın yeni fikirleri yalnızca insanların düşünme biçimini değiştirmedi; çok geçmeden çalışma biçimlerini de değiştirdi. 18. yüzyıldan önce Britanya'da insanların çoğu toprakta, yani tarımda çalışıyordu. Ailelerin evde kumaş ya da dantel ürettiği pek çok cottage industry (ev sanayisi) de vardı.

18. ve 19. yüzyıllarda Britanya'da sanayi çok hızlı büyüdü. Bu, Sanayi Devrimi'ydi (Industrial Revolution). Britanya, büyük ölçekte sanayileşen dünyadaki ilk ülke oldu. İşin anahtarı yeni makineler ve buhar gücüydü: hem tarım hem imalat makine kullanmaya başladı, böylece iş hızlandı ve üretim çok arttı.

Şema: üst sırada kömür, buhar gücü, fabrikalar ve seri üretilen mallar; alt sırada demir cevheri, Bessemer yöntemi, demiryolları ve gemiler, kanallar ve limanlar; en altta insanlar iş bulmak için kırsaldan kasabalara gidiyor
Sanayi Devrimi'nin iki ana kolu: kömür ve buhar fabrikaları çalıştırdı, ucuz çelik de demiryollarını ve buharlı gemileri dünyanın dört bir yanına ulaştırdı. İnsanlar da peşlerinden kırsaldan kasabalara taşındı.

Yeni fabrikaların kömüre ve başka hammaddelere ihtiyacı vardı. Pek çok kişi madenlerde ve fabrikalarda çalışmak için kırsalı terk etti ve fabrikalarda üretim, en büyük iş kaynağı olarak tarımın önüne geçti.

Bessemer process (Bessemer yöntemi) çeliği büyük miktarlarda üretmeyi mümkün kıldı; bu da gemi yapımı ve demiryolu sanayilerinin büyümesine yardım etti. Britanya, hammaddeleri ve malları şehirlere ve limanlara taşımak için pek çok kanal da kazdı; özellikle Midlands'deki ve İngiltere'nin kuzeyindeki yeni sanayi bölgelerinde.

Ama çalışma koşulları korkunçtu. İşçileri koruyan hiçbir yasa yoktu; çoğu zaman tehlikeli yerlerde uzun saatler çalıştırılıyorlardı. Çocuklar da çalışıyordu ve onlara yetişkin gibi, hatta bazen daha kötü davranılıyordu.

Arkwright: berberlikten fabrika öncülüğüne

Richard Arkwright (1732–1792) işe saç boyayıp peruk yapabilen bir berber olarak başladı. Perukların modası geçince dokuma işine yöneldi. Tarak makinesini (carding machine) geliştirdi (taraklama, lifleri ipliğe eğrilmeye hazır hale getirmek için taramak demektir). Ayrıca tek bir makineyi atlarla çalıştıran bir iplik fabrikası kurdu, daha sonra buhar makinelerine geçti. Arkwright en çok fabrikalarını son derece verimli ve kârlı biçimde yönetmesiyle hatırlanır.

Derbyshire'daki Cromford'da 1771'de açılan ve su gücüyle çalışan fabrikası, bu verimliliğin içerideki insanlar için ne anlama geldiğini gösterir. İşçiler 13'er saatlik iki vardiya halinde çalışıyordu ve kapılar tam vaktinde kapanıyordu: geç kalan o gün içeri alınmıyor, üstüne bir günlük yevmiyesini daha kaybediyordu. Arkwright bütün aileleri işe alıyordu; aralarında yedi yaşına kadar küçük pek çok çocuk vardı. Fabrika bugün UNESCO Dünya Mirası Alanı olan Derwent Valley Mills'in bir parçası.

Kraliçe Victoria tahta çıkmadan kısa süre önce baba ve oğul George ve Robert Stephenson, buharlı lokomotifin öncülüğünü yaptı. Demiryolu ağı Viktorya döneminde hızla büyüdü ve daha sonra İmparatorluğun her yerinde demiryolları yapıldı.

Mini test

Why were canals built during the Industrial Revolution?

Sorunun TürkçesiSanayi Devrimi sırasında kanallar neden yapıldı?
A: Fabrikaları kasabalara, şehirlere ve limanlara bağlamak için
B: Güney kıyısını bir Fransız istilasına karşı korumak için
C: Çok yavaş olan demiryollarının yerini almak için
D: Londra ile Edinburgh arasında yolcu taşımak için

Mini test

What did the development of the Bessemer process make possible?

Sorunun TürkçesiBessemer yönteminin geliştirilmesi neyi mümkün kıldı?
A: Pamuklu kumaşın seri üretimini
B: Britanya'daki ilk halka açık demiryolunu
C: İngilizce kitapların basılmasını
D: Çeliğin seri üretimini

Dönem içeriği: 1700 – 1800