El kitabı

Bölüm 3: Tarih

Dönem

1945–2020

Okuma

yaklaşık 25 dk

Sorular

17 soru

1945'ten Sonra Britanya: Refah Devleti, Altmışlar ve Yetki Devri

Temmuz 1945'te Britanya, İkinci Dünya Savaşı'nı (Second World War) yeni kazanmıştı. Yine de ülkeyi bu savaşta yöneten Winston Churchill, genel seçimi büyük bir farkla kaybetti. Seçmenler bir savaş kahramanı istemiyordu. İnsanlara "beşikten mezara kadar" (from the cradle to the grave) bakacak yeni bir ülke istiyorlardı.

Bu bölüm o seçimle başlıyor ve hikâyeyi, Birleşik Krallık'ın (UK) Avrupa Birliği'nden ayrıldığı Ocak 2020'ye kadar izliyor.

1. 1945Labour (İşçi Partisi) kazanır ve Clement Attlee Başbakan olur
2. 1947Aralarında Hindistan, Pakistan ve Seylan'ın (Ceylon) da bulunduğu dokuz ülke bağımsız olur
3. 1948National Health Service (NHS, Ulusal Sağlık Hizmeti) başlar; Batı Hint Adaları'ndan (West Indies) insanlar Britanya'da çalışmaya davet edilir
4. 1960'larSwinging Sixties (Coşkulu Altmışlar): the Beatles ve the Rolling Stones; boşanma ve kürtaj yasaları gevşetilir
5. 1973Birleşik Krallık, Avrupa Ekonomik Topluluğu'na (European Economic Community, EEC) katılır
6. 1979Margaret Thatcher ilk kadın Başbakan olur
7. 1982Falkland Savaşı (Falklands War)
8. 1997Tony Blair, Labour'u zafere taşır
9. 1998Kuzey İrlanda'da Good Friday Agreement (Hayırlı Cuma Anlaşması) imzalanır
10. 1999Scottish Parliament (İskoç Parlamentosu), Welsh Assembly (Galler Meclisi) ve Northern Ireland Assembly (Kuzey İrlanda Meclisi) çalışmaya başlar
11. 2007Gordon Brown, Başbakanlığı devralır
12. 2010Conservatives (Muhafazakârlar) ve Liberal Democrats (Liberal Demokratlar), David Cameron'ın Başbakan olduğu bir koalisyon (coalition) hükümeti kurar
13. 2015Muhafazakârlar tek başına çoğunluğu kazanır; Cameron Başbakan olarak kalır
14. 201623 Haziran'da Birleşik Krallık AB'den ayrılma yönünde oy verir (%51,9'a karşı %48,1); Theresa May 13 Temmuz'da Başbakan olur
15. 2019Boris Johnson 24 Temmuz'da May'in yerine geçer
16. 2020Birleşik Krallık 31 Ocak'ta Avrupa Birliği'nden (European Union) resmen ayrılır

Refah devleti: beşikten mezara

Britanya savaşı kazanmıştı, ama ekonomisi tükenmişti ve insanlar değişim istiyordu. 1945 genel seçiminde Labour ezici bir zafer kazandı ve yeni Başbakan Clement Attlee oldu. Attlee, savaş sırasında yazılmış bir raporda anlatılan refah devletini (welfare state) kurma sözü verdi.

Sonuç biraz geç geldi. İnsanlar 5 Temmuz'da oy kullandı, ama sonuç 26 Temmuz'a kadar açıklanmadı, çünkü önce yurt dışında görev yapan askerlerin oylarının ülkeye getirilmesi gerekiyordu. Pek çok seçmen Churchill'e hâlâ hayrandı, ama ülkeyi yeniden inşa etme işinin Labour'a ve onun refah devleti vaadine bırakılması gerektiğini düşünüyordu. Churchill'in savaş yıllarındaki hikâyesi için önceki bölüme bakın; Churchill 1951'de yeniden Başbakan oldu.

Beveridge Raporu: beş devi yenmek

Rapor 1942'de yayımlandı. Ekonomist William Beveridge tarafından yazılmıştı ve resmî adı Social Insurance and Allied Services (Sosyal Sigorta ve İlgili Hizmetler) idi. Beveridge'e göre İngiliz toplumunda yenilmesi gereken beş "Giant Evils" (Büyük Kötülük) vardı:

• Want (yoksulluk ve muhtaçlık)
• Disease (hastalık)
• Ignorance (cehalet, yani eğitim eksikliği)
• Squalor (sefalet, yani kötü ve pis konutlar)
• Idleness (aylaklık; burada işsizlik anlamında)

Rapor, modern refah devletinin temeli oldu. Beveridge'in kendisi Liberal bir politikacıydı ve daha sonra Lord Beveridge olarak House of Lords'ta (Lordlar Kamarası) oturdu.

Aneurin Bevan ve NHS

1948'de Sağlık Bakanı (Minister for Health) Aneurin "Nye" Bevan, National Health Service (NHS, Ulusal Sağlık Hizmeti) kurulmasına öncülük etti. NHS herkese temel düzeyde sağlık hizmeti vaat ediyordu ve hastalar hizmeti kullandıklarında hiçbir şey ödemiyordu (hizmet free at the point of use, yani kullanım anında ücretsizdi).

Yeni hizmet 5 Temmuz 1948'de açıldı. O gün Bevan, değişimin bir simgesi olarak hastaneyi yerel belediyeden "devralmak" için Manchester yakınlarındaki Park Hospital'a gitti. İlk NHS hastası, orada karaciğer rahatsızlığı nedeniyle tedavi gören 13 yaşındaki Sylvia Diggory (evlenmeden önceki soyadı Beckingham) idi. Hastanenin bugünkü adı Trafford General Hospital'dır.

Hükümet ayrıca, insanlara "beşikten mezara kadar" (from the cradle to the grave) bakılması için social security (sosyal güvenlik) adı verilen ulusal bir yardım sistemi kurdu.

Aynı dönemde Attlee hükümeti birçok temel sanayiyi devletleştirdi (nationalised), yani devlet mülkiyetine aldı: demiryolları, kömür madenleri, gaz, su ve elektrik.

R. A. Butler ve 1944 Eğitim Yasası

Eğitim de refah devletinin bir parçasıydı. Muhafazakâr politikacı R. A. Butler (sonradan Lord Butler) 1941'de eğitimden sorumlu oldu. Çoğu zaman The Butler Act (Butler Yasası) diye anılan Education Act 1944 (1944 Eğitim Yasası) onun eseridir ve İngiltere ile Galler'deki her çocuğa ücretsiz ortaöğretim hakkı verdi. Çoğu bölgede bugün hâlâ geçerli olan "ilkokul" (primary) ve "ortaokul" (secondary) ayrımı da bu yasadan gelir.

Galler'de doğmuş iki yazar

Hikâyenin bu kısmına iki yazar da aittir. Birincisi Galli şair Dylan Thomas'tır (1914–1953). Eserlerini okumayı ve dinleyicilere seslendirmeyi çok severdi; bunu BBC radyosunda da yaptı. En tanınmış eserleri, ölümünden sonra, 1954'te ilk kez sahnelenen radyo oyunu Under Milk Wood ile 1952'de ölmek üzere olan babası için yazdığı Do Not Go Gentle into That Good Night adlı şiirdir. New York'ta henüz 39 yaşındayken öldü. Doğduğu şehir Swansea, onu diğer yerlerin yanı sıra bir heykel ve Dylan Thomas Centre ile anıyor.

İkincisi, Galler'de Norveçli bir ailenin çocuğu olarak doğan Roald Dahl'dır (1916–1990). İkinci Dünya Savaşı sırasında Royal Air Force'ta (Kraliyet Hava Kuvvetleri) görev yaptı ve 1940'larda kitap ve öykü yayımlamaya başladı. Yetişkinler için de yazmış olsa da en çok çocuk kitaplarıyla tanınır. En ünlüleri arasında George's Marvellous Medicine ve Charlie and the Chocolate Factory vardır; birçoğu filme de uyarlandı.

İmparatorluktan Commonwealth'e

Ülke içinde refah devleti kurulurken, dışarıda Britanya İmparatorluğu (British Empire) dağılmaya başladı. 1947'de Britanya, aralarında Hindistan, Pakistan ve Seylan'ın (Ceylon; bugünkü Sri Lanka) bulunduğu dokuz ülkeye bağımsızlık verdi. Sonraki 20 yılda Afrika, Karayipler ve Pasifik'teki sömürgeler de bağımsızlıklarını kazandı.

Aynı dönemde Britanya kendi atom bombasını geliştirdi. Ayrıca üyelerini Sovyetler Birliği ve müttefiklerinin bir saldırısına karşı korumak için kurulan yeni bir ittifak olan NATO'ya (North Atlantic Treaty Organization, Kuzey Atlantik Antlaşması Örgütü) katıldı.

1951'den 1964'e kadar iktidarda Muhafazakârlar vardı. Ekonomi 1950'lerde toparlandı ve çalışan insanların hayatı giderek iyileşti. Başbakan Harold Macmillan, dekolonizasyon (sömürgelerin bağımsızlığını kazanması) ve İmparatorluk ülkelerinin bağımsızlığı üzerine "wind of change" (değişim rüzgârı) adıyla bilinen ünlü bir konuşma yaptı.

Macmillan bu konuşmayı Şubat 1960'ta Cape Town'da, Güney Afrika parlamentosunda yaptı. Apartheid (insanları ırklarına göre ayıran sistem) uygulayan bir hükümetin karşısında durarak, Afrika ulusal bilincinden doğan bir "değişim rüzgârı"nın bütün kıtada estiğini ve insanların, hoşlarına gitse de gitmese de, bunu kabul etmek zorunda olduğunu söyledi. Dinleyicileri bundan hiç hoşlanmadı.

Savaş sonrası göç: Britanya'yı birlikte yeniden kurmak

İmparatorluk dağılırken bile Britanya, ülke içindeki işler için denizaşırı yardıma bakıyordu. Savaştan sonra ülkeyi yeniden inşa etmek çok büyük bir işti ve Britanya'nın ciddi bir işçi açığı vardı. Hükümetin ilk adımı, İrlanda'dan ve Avrupa'nın geri kalanından işçileri gelip yardım etmeye davet etmek oldu. 1948'de Batı Hint Adaları'ndan (Karayipler) insanlar da çalışmaya davet edildi.

1950'lerde hâlâ yeterli işçi yoktu, bu yüzden ülke ekonomik nedenlerle insanların gelmesini teşvik etmeye devam etti. Birçok sanayi dalı yurt dışında çalışan aradı. Örneğin:

• Otobüs şoförü bulmak için Batı Hint Adaları'nda işe alım merkezleri açıldı.
• Midlands'deki ve kuzey İngiltere'deki tekstil ve mühendislik şirketleri, işçi bulmak için Hindistan ve Pakistan'a temsilciler gönderdi.

Yaklaşık 25 yıl boyunca Batı Hint Adaları, Hindistan ve Pakistan'dan, daha sonra da Bangladeş'ten pek çok kişi çalışmak ve yurt kurmak için Britanya'ya geldi.

Ancak 1960'ların sonunda hükümet göçü sınırlayan yeni yasalar çıkardı. Bundan sonra Britanya'ya yerleşmeye gelenlerin doğum ya da aile kökeni yoluyla ülkeyle yakın bağları olması gerekiyordu ve sayılar düştü. Yine de 1970'lerin başında Britanya, Uganda'dan sınır dışı edilen Hint kökenli 28.000 kişiyi kabul etti. Bu insanlar 1972'de, Uganda diktatörü İdi Amin ülkede yaşayan bütün Asyalıların 90 gün içinde ülkeyi terk etmesini emrettiğinde zorla çıkarılmıştı. Birçoğunun İngiliz pasaportu vardı; pek çoğu Leicester gibi şehirlere yerleşti ve sıfırdan işletmeler kurdu.

Swinging Sixties

1960'lar, "the Swinging Sixties" (Coşkulu Altmışlar) olarak bilinen, büyük toplumsal değişimlerle dolu on yıldı. Moda, sinema ve pop müzik büyük bir patlama yaşadı. Dönemin en tanınmış grupları The Beatles ve The Rolling Stones idi. Pek çok insan eskisinden daha varlıklıydı ve birçoğu araba ve ev aletleri (evde kullanılan elektrikli makineler) satın aldı.

Bu on yılda toplumsal yasalar da gevşetildi; örneğin İngiltere, Galler ve İskoçya'da boşanma ve kürtaj yasaları. Kadınların iş hayatındaki durumu da iyileşti. O günlerde birçok işveren, kadınların evlendiklerinde işlerinden ayrılmasını beklerdi. Parlamento daha sonra kadınlara aynı iş için eşit ücret hakkı veren ve işverenlerin kadınlara cinsiyetleri nedeniyle haksız davranmasını yasa dışı kılan yasalar çıkardı.

Eşit ücret mücadelesi bir grev sayesinde çok yol aldı. 1968'de Ford'un Dagenham fabrikasında araba koltuğu kılıfı diken kadınlar, "vasıfsız" sayılıp daha az ücret aldıkları için iş bıraktı. Grevleri, 1970 tarihli Eşit Ücret Yasası'nın (Equal Pay Act) çıkmasına katkıda bulundu ve hikâyeleri daha sonra Made in Dagenham adlı filme konu oldu.

Teknolojide Britanya ve Fransa, ses hızından daha hızlı uçabilen (yani supersonic, sesüstü) bir yolcu uçağı olan Concorde üzerinde birlikte çalıştı. Mimaride yüksek apartman blokları ve beton ile çelik kullanan yeni tarzlar yaygınlaştı.

20. yüzyılın büyük İngiliz icatları

Bütün bu değişimler boyunca İngiliz bilim insanları ve mühendisler büyük icatlar yapmayı sürdürdü. En tanınmışlarından bazıları aslında 1945'ten önceye ait, bu yüzden onları iki grupta ele alıyoruz: savaştan önce ve savaştan sonra. Penisilini keşfeden Alexander Fleming İkinci Dünya Savaşı'nın hikâyesine ait olduğu için onunla önceki bölümde tanıştınız.

Savaştan önce (1920'ler ve 1930'lar)

• Televizyon: 1920'lerde İskoç John Logie Baird tarafından geliştirildi; Baird 1932'de Londra'dan Glasgow'a ilk televizyon yayınını yaptı.
• Radar: İskoç Robert Watson-Watt, düşman uçaklarını bulmak için radyo dalgalarının kullanılabileceğini öne sürdü; ilk başarılı deneme 1935'te yapıldı. İkinci Dünya Savaşı'nda radar, Britanya Muharebesi (Battle of Britain) sırasında Alman uçaklarının erkenden fark edilmesine yardım etti.
• Turing machine (Turing makinesi): matematikçi Alan Turing'in 1930'larda ortaya attığı kuramsal bir makine fikri. Modern bilgisayar biliminin temellerinden biri oldu.
• İnsülin (insulin): İskoç doktor ve araştırmacı John Macleod, şeker hastalığının (diyabet) tedavisini mümkün kılan insülini keşfedenlerden biriydi.
• Jet motoru (jet engine): 1930'larda Royal Air Force'ta mühendis olan Frank Whittle tarafından geliştirildi.

1945'ten sonra

Hoverkraft
Cockerell · 1950'ler

Concorde
Britanya ve Fransa · 1969

DNA'nın yapısı
Crick · 1953

Bankamatik
Goodfellow · 1960'lar

Tüp bebek (IVF)
Edwards ve Steptoe · 1978

Koyun Dolly
Wilmut ve Campbell · 1996

MR cihazı
Mansfield

World Wide Web
Berners-Lee · 1990

• Hoverkraft (hovercraft): 1950'lerde Sir Christopher Cockerell tarafından icat edildi.
• DNA'nın yapısı: 1953'te Londra ve Cambridge'deki üniversitelerin araştırmacıları tarafından çözüldü. Francis Crick bu çalışma için Nobel Ödülü verilenlerden biriydi. Keşif, tıp ve suçların aydınlatılması için çok önemli oldu.
• Radyo teleskop: Sir Bernard Lovell radar çalışmalarından astronomiye geçti. Cheshire'daki Jodrell Bank'te uzun yıllar dünyanın en büyüğü olan bir radyo teleskop kurdu; teleskop hâlâ kullanılıyor.
• Concorde: Britanya ve Fransa tarafından birlikte yapıldı. İlk kez 1969'da uçtu, 1976'da yolcu taşımaya başladı ve 2003'te hizmetten çekildi.
• Harrier jump jet (Harrier dikey kalkışlı jeti): dikey olarak havalanabilen, Birleşik Krallık'ta tasarlanıp geliştirilen bir askerî uçak.
• ATM (bankamatik; İngilizcede "cashpoint" de denir): 1960'larda James Goodfellow tarafından icat edildi. İlkini 1967'de Barclays Bank, kuzey Londra'daki Enfield'da açtı. Ondan ilk para çeken kişi komedi oyuncusu Reg Varney'di.
• IVF (in vitro fertilisation, tüp bebek yöntemi): Britanya'da Sir Robert Edwards ve Patrick Steptoe tarafından öncülük edildi. Dünyanın ilk "tüp bebeği" 1978'de Oldham, Lancashire'da doğdu. Bu bebek, 25 Temmuz 1978'de doğan Louise Brown'dı.
• Dolly the sheep (Koyun Dolly): 1996'da Sir Ian Wilmut ve Keith Campbell'in yönettiği bir ekip, bir memeliyi klonlayan ilk ekip oldu.
• MRI (magnetic resonance imaging, manyetik rezonans görüntüleme; Türkçede MR) cihazı: Sir Peter Mansfield mucitlerinden biriydi. Doktorların ameliyat yapmadan vücudun içini görmesini sağlar.
• World Wide Web: Sir Tim Berners-Lee tarafından icat edildi. Üzerinden ilk bilgi 25 Aralık 1990'da gönderildi.

1970'ler: ekonomik sıkıntılar ve the Troubles

1950'ler ve 1960'lar boyunca çoğu insan düzenli işlere ve artan ücretlere alışmıştı. 1970'lerin sonunda savaş sonrasının uzun refah dönemi sona erdi. Fiyatlar ve ham madde maliyetleri hızla yükseldi, sterlinin diğer paralar karşısındaki değeri sürekli değişti. Bu da balance of payments (ödemeler dengesi) sorunlarına yol açtı: Britanya'nın yurt dışından aldığı malların değeri, yurt dışına sattığı malların değerinden fazlaydı.

Birçok sanayi ve hizmet sektörü grevlerle sarsıldı, sendikalarla (trade unions) hükümet arasındaki ilişkiler gerginleşti. Bazı insanlar sendikaların çok fazla gücü olduğunu ve ülkeye zarar verdiğini düşünmeye başladı.

İki kış özellikle akılda kaldı. 1974'ün başında bir madenci grevi elektrik sıkıntısına yol açtı ve işletmelerin haftada yalnızca üç gün elektrik kullanmasına izin verildi; bu dönem Three-Day Week (Üç Günlük Hafta) olarak anıldı. 1978–79 kışında ise büyük bir grev dalgası geldi. Toplayan olmadığı için çöpler sokaklarda yığıldı ve gazeteler Shakespeare'den bir dize ödünç alarak bu döneme "Winter of Discontent" (Hoşnutsuzluk Kışı) dedi. Bu da 1979'da Margaret Thatcher'ın seçilmesinin yolunu açtı.

1970'ler aynı zamanda Kuzey İrlanda'daki çatışmanın en kötü yıllarıydı. Kuzey İrlanda'nın İrlanda Cumhuriyeti'ne katılmasını isteyenler ile Birleşik Krallık'ta kalmasını isteyenler, the Troubles (Karışıklıklar) olarak bilinen uzun bir çatışmanın içindeydi. 1972'de Birleşik Krallık hükümeti Kuzey İrlanda Parlamentosu'nu askıya aldı ve Kuzey İrlanda'yı Londra'dan doğrudan yönetmeye başladı. 1969'dan sonraki on yıllarda Kuzey İrlanda'daki şiddette yaklaşık 3.000 kişi öldü.

Aynı on yıl, Kuzey İrlanda'ya sevinç kaynağı olan bir spor kahramanı da verdi: Mary Peters. Manchester'da doğdu ve çocukken Kuzey İrlanda'ya taşındı. 1972'de pentatlonda (beş atletizm dalından oluşan tek bir yarışma) olimpiyat altın madalyası kazandı. Sonrasında yerel atletizm için para topladı, İngiliz kadın olimpiyat takımının yöneticiliğini yaptı ve Kuzey İrlanda'da sporu ve turizmi tanıtmak için çalışmayı sürdürdü. Bu çalışmaları nedeniyle 2000'de kendisine Dame unvanı verildi.

Ortak Pazar ve Avrupa Birliği

1970'ler, Britanya'nın Avrupa'daki yerinde de büyük bir değişim getirdi. 1957'de altı ülke European Economic Community'yi (EEC, Avrupa Ekonomik Topluluğu) kurdu: Fransa, Batı Almanya, İtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg. Üyeler birbirleriyle serbestçe ticaret yapabildiği için insanlar ona çoğu zaman "Common Market" (Ortak Pazar) derdi. 1993'te European Union (EU, Avrupa Birliği) kurulduğunda EEC onun bir parçası oldu. Birleşik Krallık AB'nin tam üyesiydi, ama sterlini hiçbir zaman avroyla değiştirmedi (avroyu kullanmadı). Sonra 31 Ocak 2020'de resmen ayrıldı. Bunun nasıl olduğunu bu bölümün sonunda bulacaksınız.

Topluluğa girmek kolay olmamıştı. Birleşik Krallık ilk kez 1960'larda katılmak için başvurdu, ama Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle 1963'te ve 1967'de iki kez hayır dedi. Birleşik Krallık ancak de Gaulle 1969'da görevden ayrıldıktan sonra, 1973'te katılabildi. 1975'te bir referandum yapıldı ve oy verenlerin yaklaşık üçte ikisi topluluk içinde kalmaktan yana oy kullandı.

Thatcher ve Major: 18 yıllık Muhafazakâr iktidar (1979–1997)

1970'lerin grevlerinden sonra seçmenler 1979'da bambaşka bir lidere yöneldi. Margaret Thatcher, Britanya'nın ilk kadın Başbakanı idi. 1979'dan 1990'a kadar, 20. yüzyılın diğer bütün başbakanlarından daha uzun süre bir Muhafazakâr (Conservative) hükümeti yönetti. Babası Lincolnshire'ın Grantham kasabasında bir bakkal dükkânı işletiyordu; kendisi kimya okudu ve avukatlık eğitimi aldı. 1959'da milletvekili, 1970'te Eğitim ve Bilim Bakanı (Secretary of State for Education and Science), 1975'te de Muhafazakâr Parti'nin lideri oldu.

Hükümeti ekonomiyi köklü biçimde değiştirdi:

• Devletin elindeki sanayiler özelleştirildi (privatised; özel şirketlere satıldı) ve yeni yasalar sendikaların gücünü sınırladı.
• Deregulation (deregülasyon; kuralların ve denetimlerin kaldırılması), City of London'ın (Londra'nın finans merkezi) yatırım, sigorta ve diğer finansal hizmetlerde bir dünya merkezine dönüşmesine yardım etti.
• Gemi yapımı, kömür madenciliği ve diğer geleneksel sanayiler geriledi.

Dış politikada ABD Başkanı Ronald Reagan ile yakın çalıştı. Ayrıca Sovyetler Birliği'ndeki yeni tarz liderliği memnuniyetle karşılayan ilk Batılı liderlerden biriydi; bu değişimler sonunda Soğuk Savaş'ın (Cold War) bitmesine yardım etti.

Ünlü lakabı "Iron Lady" (Demir Leydi) aslında karşı taraftan geldi. Bu lakap ilk kez 1976'da bir Sovyet ordu gazetesi olan Red Star'da (Kızıl Yıldız), Sovyetler Birliği'ne karşı sert tutumunu eleştirmek için kullanıldı. Ama Thatcher bu lakabı sevdi ve daha sonra konuşmalarında kendisi için kullandı.

1982'de Arjantin, Güney Atlantik'teki bir İngiliz denizaşırı toprağı olan Falkland Islands'ı (Falkland Adaları) işgal etti. Britanya bir deniz görev gücü gönderdi ve adalar askerî harekâtla geri alındı.

1990'da Thatcher'ın yerine Başbakan olarak John Major geçti. Major, Kuzey İrlanda'da peace process'in (barış süreci) başlamasına yardım etti.

Blair, Brown ve yetki devri (1997–2010)

1997'de Tony Blair, Labour'u zafere taşıdı. Hükümeti, bazı yetkilerin Birleşik Krallık Parlamentosu'ndan Birleşik Krallık'ı oluşturan ülkelere aktarılması anlamına gelen devolution'ı (yetki devri) hayata geçirdi. Scottish Parliament (İskoç Parlamentosu) ve Welsh Assembly (Galler Meclisi) kuruldu; ikisi de 1999'da çalışmaya başladı.

• İskoç Parlamentosu'nun kendi yasalarını yapma konusunda geniş yetkileri vardır.
• Galler Meclisi'ne daha az yasa yapma yetkisi, ama kamu hizmetleri üzerinde büyük bir denetim verildi.

Kuzey İrlanda'da Blair hükümeti Major'ın başlattığı barış sürecini sürdürdü ve 1998'de Good Friday Agreement (Hayırlı Cuma Anlaşması; Belfast Agreement olarak da bilinir) imzalandı. Northern Ireland Assembly (Kuzey İrlanda Meclisi) ilk kez 1999'da seçildi, ama 2002'de askıya alındı ve ancak 2007'de yeniden kuruldu. Paramiliter grupların (resmî bir ordunun parçası olmayan silahlı gruplar) çoğu artık silahlarını imha etti ve faaliyetlerini durdurdu.

2007'de Gordon Brown, Başbakanlığı Blair'den devraldı.

Afganistan ve Irak

1990'larda Britanya, Kuveyt'i (Irak'ın 1990'da işgal etmesinden sonra) kurtaran uluslararası güçlerde ve eski Yugoslavya'daki çatışmada önde gelen bir rol oynadı. 2000'den sonra İngiliz kuvvetleri, Irak ve Afganistan'daki askerî operasyonlar da dâhil olmak üzere terörizme karşı dünya çapındaki mücadelede yer aldı. Son İngiliz muharip birlikleri Irak'tan 2009'da ayrıldı. Afganistan'da Birleşik Krallık, Birleşmiş Milletler'den yetki almış olan Uluslararası Güvenlik Yardım Gücü'nün (International Security Assistance Force, ISAF) bir parçasıydı; güvenlik sorumluluğunun 2014 sonuna kadar Afganlara devredilmesi planlanmıştı.

2010'dan 2020'ye: bir koalisyon, bir referandum ve Brexit

Labour'un 13 yıllık iktidarı, hiçbir partinin sandalyelerin çoğunluğunu kazanamadığı Mayıs 2010 genel seçimiyle sona erdi. Bu, Britanya'da Şubat 1974'ten beri olmamıştı. Muhafazakârlar ve Liberal Democrats (Liberal Demokratlar) bir coalition (koalisyon) hükümeti kurdu. Muhafazakâr lider David Cameron Başbakan, Liberal Demokrat lider Nick Clegg ise Başbakan Yardımcısı oldu.

2015: sürpriz bir çoğunluk

7 Mayıs 2015 genel seçiminden önce neredeyse bütün kamuoyu yoklamaları, hiçbir partinin çoğunluğa sahip olmadığı yeni bir "askıda parlamento" (hung parliament) öngörüyordu. Bunun yerine Muhafazakârlar tek başına hükümet kurmaya yetecek sandalye kazandı (1992'den beri ilk tam çoğunlukları) ve David Cameron Başbakan olarak devam etti. Eski koalisyon ortakları Liberal Demokratlar ise 57 sandalyeden yalnızca 8'e düştü.

Sonuç neredeyse herkesi şaşırttı. Seçim gecesi saat 22.00'de BBC'nin sandık çıkış anketi açıklandığında, Liberal Demokratlara yalnızca 10 civarında sandalye veriyordu. Partinin eski liderlerinden Paddy Ashdown canlı yayında, anket doğru çıkarsa şapkasını herkesin önünde yiyeceğini söyledi. Gerçek sonuç partisi için daha da kötüydü: 8 sandalye.

23 Haziran 2016: AB referandumu

Cameron, bir Muhafazakâr hükümetin Birleşik Krallık'ın Avrupa Birliği'nde kalıp kalmayacağına halkın karar vermesine izin vereceğine söz vermişti. Referandum (referendum; bütün ülkenin tek bir soru üzerine oy vermesi) 23 Haziran 2016'da yapıldı. Cameron kalmak için kampanya yürüttü, ama sonuç kıl payı ters yönde çıktı: oyların %51,9'u ayrılma, %48,1'i kalma yönündeydi. Kayıtlı seçmenlerin %72'den fazlası oy kullandı. İngiltere ve Galler ayrılmaktan yana oy verirken, İskoçya ve Kuzey İrlanda'daki seçmenlerin çoğu kalmak istedi. Ertesi sabah Cameron görevi bırakacağını açıkladı.

May, Johnson ve Birleşik Krallık'ın ayrıldığı gün

13 Temmuz 2016'da İçişleri Bakanı (Home Secretary) olan Theresa May, Cameron'ın yerine geçti. Margaret Thatcher'dan sonra Başbakan olan ikinci kadındı. Görevi, ayrılık koşullarını AB ile kararlaştırmaktı; ama milletvekilleri, onun müzakere ettiği anlaşmayı 2019'un başlarında üç kez reddetti ve May o yılın Mayıs ayında görevden çekileceğini açıkladı. Eski Londra Belediye Başkanı (Mayor of London) Boris Johnson, 24 Temmuz 2019'da onun yerine geçti. Johnson Aralık 2019'da "Get Brexit Done" (Brexit'i Tamamlayalım) sloganıyla bir genel seçime gitti ve büyük bir çoğunluk kazandı.

31 Ocak 2020'de Birleşik Krallık saatiyle 23.00'te Birleşik Krallık, katılmasından 47 yıl sonra Avrupa Birliği'nden resmen ayrıldı. Bu ayrılık, "British exit" (İngiliz çıkışı) ifadesinin kısaltması olan Brexit adıyla anıldı. Hikâyemiz de burada sona eriyor.

O an sessizce geçti. Bazıları Big Ben'in saat 23.00'te çalmasını istedi, ama çan, Elizabeth Tower'daki onarım çalışmaları nedeniyle susturulmuştu ve bu fikirden vazgeçildi. Bunun yerine 10 Downing Street'in cephesine bir geri sayım saati yansıtıldı ve Royal Mint (Kraliyet Darphanesi), üzerinde "Peace, prosperity and friendship with all nations" (Bütün uluslarla barış, refah ve dostluk) sözleri bulunan, 31 Ocak 2020 tarihli bir 50 penilik madenî para çıkardı.

Taş Devri'nde insanlar Britanya'dan Avrupa anakarasına yürüyerek gidebiliyordu; 2020'de Birleşik Krallık Avrupa Birliği'nden ayrıldı. Bu iki an arasında, ülkeyi bugünkü hâline getiren uzun bir tarih yatıyor.

Bölüm özeti