راهنما

فصل 3: تاریخ

دوره

1945 تا 2020

زمان مطالعه

حدود 25 دقیقه

پرسش‌ها

17 پرسش

بریتانیا پس از 1945: دولت رفاه، دهه شصت و واگذاری قدرت

در ژوئیه 1945 بریتانیا تازه در جنگ جهانی دوم پیروز شده بود. با این حال وینستون چرچیل (Winston Churchill)، مردی که کشور را در طول جنگ رهبری کرده بود، انتخابات عمومی را با اختلافی بسیار بزرگ باخت. رأی‌دهندگان یک قهرمان جنگ نمی‌خواستند. آنها کشوری از نوعی تازه می‌خواستند؛ کشوری که «از گهواره تا گور» از مردم مراقبت کند.

این فصل با همان انتخابات شروع می‌شود و داستان را تا ژانویه 2020 دنبال می‌کند، یعنی زمانی که بریتانیا از اتحادیه اروپا خارج شد.

1. 1945حزب کارگر (Labour) پیروز می‌شود و کلمنت اتلی (Clement Attlee) نخست‌وزیر می‌شود
2. 1947نُه کشور، از جمله هند، پاکستان و سیلان، مستقل می‌شوند
3. 1948سازمان خدمات درمانی ملی (National Health Service، NHS) آغاز به کار می‌کند؛ از مردم هند غربی (West Indies) دعوت می‌شود که برای کار به بریتانیا بیایند
4. دهه 1960دهه شصتِ پرشور (Swinging Sixties): بیتلز و رولینگ استونز؛ قوانین طلاق و سقط جنین آسان‌گیرانه‌تر می‌شوند
5. 1973بریتانیا به جامعه اقتصادی اروپا (EEC) می‌پیوندد
6. 1979مارگارت تاچر (Margaret Thatcher) نخستین نخست‌وزیر زن می‌شود
7. 1982جنگ فالکلند (Falklands War)
8. 1997تونی بلر (Tony Blair) حزب کارگر را به پیروزی می‌رساند
9. 1998توافق جمعه نیک (Good Friday Agreement) در ایرلند شمالی امضا می‌شود
10. 1999پارلمان اسکاتلند، مجلس ولز و مجلس ایرلند شمالی کار خود را آغاز می‌کنند
11. 2007گوردون براون (Gordon Brown) نخست‌وزیر می‌شود
12. 2010محافظه‌کاران و لیبرال دموکرات‌ها یک دولت ائتلافی (coalition) تشکیل می‌دهند و دیوید کامرون (David Cameron) نخست‌وزیر می‌شود
13. 2015محافظه‌کاران به‌تنهایی اکثریت را به دست می‌آورند؛ کامرون نخست‌وزیر می‌ماند
14. 2016در 23 ژوئن مردم بریتانیا به خروج از اتحادیه اروپا رأی می‌دهند (51.9% در برابر 48.1%)؛ ترزا می (Theresa May) در 13 ژوئیه نخست‌وزیر می‌شود
15. 2019بوریس جانسون (Boris Johnson) در 24 ژوئیه جانشین می می‌شود
16. 2020بریتانیا در 31 ژانویه رسماً از اتحادیه اروپا (European Union) خارج می‌شود

دولت رفاه: از گهواره تا گور

بریتانیا در جنگ پیروز شده بود، اما اقتصادش از نفس افتاده بود و مردم خواهان تغییر بودند. در انتخابات عمومی 1945، حزب کارگر با اختلافی چشمگیر پیروز شد و کلمنت اتلی نخست‌وزیر تازه شد. او وعده داد که دولت رفاه (welfare state) را بر اساس گزارشی که در زمان جنگ نوشته شده بود بنا کند.

اعلام نتیجه مدتی طول کشید. مردم در 5 ژوئیه رأی دادند، اما نتیجه شمارش تا 26 ژوئیه اعلام نشد، چون ابتدا باید آرای سربازانی که در خارج از کشور خدمت می‌کردند به کشور آورده می‌شد. بسیاری از رأی‌دهندگان هنوز چرچیل را تحسین می‌کردند، اما احساس می‌کردند که بازسازی کشور را باید به حزب کارگر و وعده دولت رفاهِ آن سپرد. برای داستان چرچیل در دوران جنگ، فصل قبلی را ببینید؛ او در 1951 دوباره نخست‌وزیر شد.

گزارش بوریج: شکست دادن پنج غول

این گزارش در سال 1942 منتشر شد. نویسنده آن اقتصاددانی به نام ویلیام بوریج (William Beveridge) بود و عنوان رسمی‌اش Social Insurance and Allied Services (بیمه اجتماعی و خدمات وابسته) بود. بوریج گفت در جامعه بریتانیا پنج «شرّ غول‌آسا» (Giant Evils) وجود دارد که باید شکست داده شوند:

• نیاز (Want؛ یعنی فقر و تنگدستی)
• بیماری (Disease)
• نادانی (Ignorance؛ یعنی نبودِ آموزش)
• فلاکت (Squalor؛ یعنی مسکن بد و کثیف)
• بیکارگی (Idleness؛ در اینجا یعنی بیکاری)

این گزارش پایه دولت رفاه مدرن شد. خود بوریج سیاستمداری لیبرال بود و بعدها با عنوان لرد بوریج در مجلس اعیان (House of Lords) نشست.

آنورین بیوان و سازمان خدمات درمانی ملی

در سال 1948 وزیر بهداشت، آنورین «نای» بیوان (Aneurin "Nye" Bevan)، ایجاد سازمان خدمات درمانی ملی (National Health Service، NHS) را رهبری کرد. این سازمان به همه سطحی پایه از مراقبت‌های درمانی را وعده می‌داد و بیماران هنگام استفاده از آن هیچ پولی نمی‌پرداختند (یعنی در محل استفاده رایگان بود؛ free at the point of use).

این خدمات تازه در 5 ژوئیه 1948 آغاز به کار کرد. آن روز بیوان به بیمارستان پارک (Park Hospital) در نزدیکی منچستر رفت تا به نشانه این تغییر، بیمارستان را از شورای محلی «تحویل بگیرد». نخستین بیمار NHS در آنجا سیلویا دیگوری (Sylvia Diggory؛ که پیش از ازدواج بکینگام نام داشت) بود، دختری 13 ساله که برای یک بیماری کبدی در آنجا درمان می‌شد. نام کنونی این بیمارستان بیمارستان عمومی ترافورد (Trafford General Hospital) است.

دولت همچنین یک نظام ملی مزایا به نام تأمین اجتماعی (social security) برپا کرد تا از مردم «از گهواره تا گور» (from the cradle to the grave) مراقبت شود.

در همان زمان، دولت اتلی چند صنعت کلیدی را ملی کرد (nationalised) و آنها را به مالکیت دولت درآورد: راه‌آهن، معادن زغال‌سنگ، گاز، آب و برق.

آر. اِی. باتلر و قانون آموزش 1944

آموزش بخش دیگری از دولت رفاه بود. سیاستمدار محافظه‌کار، آر. اِی. باتلر (R. A. Butler؛ که بعدها لرد باتلر شد)، در سال 1941 مسئول آموزش شد. او قانون آموزش 1944 (Education Act 1944) را به اجرا گذاشت که اغلب قانون باتلر (The Butler Act) نامیده می‌شود. این قانون آموزش متوسطه رایگان را برای همه کودکان در انگلستان و ولز فراهم کرد. تقسیم مدارس به «ابتدایی» و «متوسطه» که امروز هنوز در بیشتر مناطق وجود دارد نیز از همین قانون می‌آید.

دو نویسنده زاده ولز

دو نویسنده هم به این بخش از داستان تعلق دارند. نخستین آنها شاعر ولزی، دیلن تامس (Dylan Thomas) است که از 1914 تا 1953 زیست. او عاشق خواندن و اجرای آثارش برای مخاطبان بود، از جمله در رادیو BBC. مشهورترین آثار او نمایشنامه رادیویی Under Milk Wood است که نخستین بار در 1954، پس از مرگش، اجرا شد، و شعر Do Not Go Gentle into That Good Night که در 1952 برای پدرِ در حال مرگش سرود. او تنها 39 سال داشت که در نیویورک درگذشت. زادگاهش سوانسی (Swansea) یاد او را با یک تندیس و مرکز دیلن تامس (Dylan Thomas Centre)، و جاهای دیگر، زنده نگه داشته است.

دومی روئال دال (Roald Dahl) است که از 1916 تا 1990 زیست و در ولز از پدر و مادری نروژی به دنیا آمد. او در جنگ جهانی دوم در نیروی هوایی سلطنتی (Royal Air Force) خدمت کرد و در دهه 1940 انتشار کتاب و داستان کوتاه را آغاز کرد. بیشتر به خاطر کتاب‌های کودکانش شناخته می‌شود، هرچند برای بزرگسالان هم می‌نوشت. از مشهورترین آنها George's Marvellous Medicine و Charlie and the Chocolate Factory است و از چند تا از آنها فیلم ساخته شده است.

از امپراتوری تا کشورهای مشترک‌المنافع

در حالی که در داخل کشور دولت رفاه ساخته می‌شد، امپراتوری بریتانیا (British Empire) در خارج رو به فروپاشی گذاشت. در سال 1947 بریتانیا به نُه کشور استقلال داد که از جمله آنها هند، پاکستان و سیلان (Ceylon؛ سری‌لانکای امروز) بودند. در 20 سال پس از آن، مستعمره‌هایی در آفریقا، کارائیب و اقیانوس آرام نیز استقلال یافتند.

در همان دوره، بریتانیا بمب اتمی خود را ساخت. همچنین به ناتو (NATO؛ سازمان پیمان آتلانتیک شمالی) پیوست، اتحادی تازه که برای محافظت از اعضایش در برابر حمله اتحاد شوروی و متحدانش تشکیل شده بود.

از 1951 تا 1964 محافظه‌کاران (Conservatives) در قدرت بودند. اقتصاد در دهه 1950 بهبود یافت و زندگی کارگران مدام بهتر شد. نخست‌وزیر، هارولد مک‌میلان (Harold Macmillan)، سخنرانی معروفی درباره «باد تغییر» (wind of change) ایراد کرد؛ سخنرانی‌ای درباره استعمارزدایی (مستقل شدن مستعمره‌ها) و استقلال کشورهای امپراتوری.

مک‌میلان این سخنرانی را در فوریه 1960 در برابر پارلمان آفریقای جنوبی در کیپ‌تاون ایراد کرد. او در برابر دولتی که آپارتاید (جدا نگه داشتن مردم بر اساس نژاد) را اجرا می‌کرد ایستاد و گفت که «باد تغییر»ی از احساسات ملی آفریقایی در سراسر این قاره می‌وزد و مردم، چه بخواهند چه نخواهند، باید آن را بپذیرند. شنوندگانش از این حرف خوششان نیامد.

مهاجرت پس از جنگ: بازسازی بریتانیا با هم

حتی در همان حال که امپراتوری از هم می‌پاشید، بریتانیا برای کمک در داخل کشور چشم به خارج دوخته بود. بازسازی کشور پس از جنگ کاری عظیم بود و بریتانیا به‌شدت کمبود نیروی کار داشت. نخستین اقدام دولت این بود که از کارگران ایرلند و دیگر کشورهای اروپا دعوت کند تا برای کمک بیایند. در سال 1948 از مردم هند غربی (کارائیب) هم دعوت شد که برای کار بیایند.

در دهه 1950 هنوز کارگر به اندازه کافی وجود نداشت، بنابراین کشور به دلایل اقتصادی همچنان مردم را به آمدن تشویق می‌کرد. بسیاری از صنایع برای یافتن کارکنان به خارج روی آوردند. برای نمونه:

• در هند غربی مراکز استخدام باز شد تا راننده اتوبوس پیدا کنند.
• شرکت‌های نساجی و مهندسی در میدلندز (Midlands) و شمال انگلستان افرادی را به هند و پاکستان فرستادند تا کارگر پیدا کنند.

در طول حدود 25 سال، بسیاری از مردم از هند غربی، هند و پاکستان، و بعدها از بنگلادش، آمدند تا در بریتانیا کار کنند و خانه بسازند.

اما در اواخر دهه 1960 دولت قوانین تازه‌ای برای محدود کردن مهاجرت تصویب کرد. از آن پس کسانی که برای زندگی به بریتانیا می‌آمدند باید از راه تولد یا پیشینه خانوادگی پیوند نزدیکی با این کشور می‌داشتند، و شمار مهاجران کاهش یافت. با این حال، در اوایل دهه 1970 بریتانیا 28,000 نفر هندی‌تبار را که از اوگاندا اخراج شده بودند پذیرفت. آنها در 1972 مجبور به ترک آنجا شده بودند، وقتی عیدی امین (Idi Amin)، دیکتاتور اوگاندا، دستور داد همه آسیایی‌تبارهای ساکن آن کشور ظرف 90 روز آنجا را ترک کنند. بسیاری از آنها گذرنامه بریتانیایی داشتند و بسیاری در شهرهایی مانند لستر (Leicester) ساکن شدند و کسب‌وکارهایی را از صفر ساختند.

دهه شصتِ پرشور

دهه 1960 ده سالِ دگرگونی‌های بزرگ اجتماعی بود که به «دهه شصتِ پرشور» (the Swinging Sixties) معروف است. مد، سینما و موسیقی پاپ همه رونق گرفتند. شناخته‌شده‌ترین گروه‌های موسیقی آن روزگار بیتلز (The Beatles) و رولینگ استونز (The Rolling Stones) بودند. بسیاری از مردم از گذشته مرفه‌تر بودند و خیلی‌ها خودرو و لوازم خانگی (دستگاه‌های برقی برای خانه) خریدند.

در این دهه قوانین اجتماعی هم آسان‌گیرانه‌تر شد، برای نمونه قوانین مربوط به طلاق و سقط جنین در انگلستان، ولز و اسکاتلند. جایگاه زنان در محیط کار هم بهتر شد. در آن روزها بسیاری از کارفرمایان انتظار داشتند زنان پس از ازدواج کارشان را رها کنند. پارلمان بعدها قوانینی تصویب کرد که به زنان حق دستمزد برابر برای کار یکسان را می‌داد و رفتار ناعادلانه کارفرمایان با زنان به دلیل جنسیتشان را غیرقانونی می‌کرد.

مبارزه برای دستمزد برابر بسیار مدیون یک اعتصاب بود. در 1968 زنانی که در کارخانه فورد (Ford) در داگنهام (Dagenham) روکش صندلی خودرو می‌دوختند دست از کار کشیدند، چون آنها را «غیرماهر» طبقه‌بندی کرده بودند و دستمزد کمتری می‌گرفتند. اعتصاب آنها به تصویب قانون دستمزد برابر (Equal Pay Act) در 1970 کمک کرد و داستانشان بعدها در فیلم Made in Dagenham به تصویر کشیده شد.

در فناوری، بریتانیا و فرانسه با هم روی کنکورد (Concorde) کار کردند، هواپیمایی مسافربری که می‌توانست سریع‌تر از سرعت صوت پرواز کند (یعنی مافوق صوت بود؛ supersonic). در معماری، برج‌های مسکونی و سبک‌های تازه با بتن و فولاد رایج شدند.

اختراعات بزرگ بریتانیایی در قرن بیستم

در میان همه این تغییرات، دانشمندان و مهندسان بریتانیایی پیوسته اختراعات بزرگی ارائه می‌کردند. برخی از مشهورترین آنها در واقع پیش از 1945 بودند، بنابراین آنها را در دو گروه بررسی می‌کنیم: پیش و پس از جنگ. الکساندر فلمینگ (Alexander Fleming)، کاشف پنی‌سیلین، به داستان جنگ جهانی دوم تعلق دارد و بنابراین در فصل قبلی با او آشنا شدید.

پیش از جنگ (دهه‌های 1920 و 1930)

• تلویزیون: در دهه 1920 به دست جان لوگی برد (John Logie Baird)، اهل اسکاتلند، ساخته شد. او در 1932 نخستین پخش تلویزیونی را از لندن به گلاسگو فرستاد.
• رادار (Radar): رابرت واتسون-وات (Robert Watson-Watt)، اهل اسکاتلند، پیشنهاد کرد که از امواج رادیویی می‌توان برای یافتن هواپیماهای دشمن استفاده کرد و نخستین آزمایش موفق در 1935 انجام شد. در جنگ جهانی دوم، رادار به بریتانیا کمک کرد تا در نبرد بریتانیا (Battle of Britain) هواپیماهای آلمانی را زود ببیند.
• ماشین تورینگ (Turing machine): ایده یک ماشین نظری که ریاضی‌دان، آلن تورینگ (Alan Turing)، در دهه 1930 مطرح کرد. این ایده یکی از پایه‌های علوم رایانه مدرن شد.
• انسولین (Insulin): پزشک و پژوهشگر اسکاتلندی، جان مک‌لئود (John Macleod)، یکی از کاشفان انسولین بود که درمان دیابت را ممکن کرد.
• موتور جت (jet engine): در دهه 1930 به دست فرانک ویتل (Frank Whittle)، مهندسی در نیروی هوایی سلطنتی، ساخته شد.

پس از 1945

هاورکرافت
کاکرل · دهه 1950

کنکورد
بریتانیا و فرانسه · 1969

ساختار DNA
کریک · 1953

دستگاه خودپرداز
گودفلو · دهه 1960

IVF (نوزاد «لوله آزمایشی»)
ادواردز و استپتو · 1978

دالی، گوسفند شبیه‌سازی‌شده
ویلموت و کمبل · 1996

دستگاه MRI
منسفیلد

وب جهان‌گستر
برنرز-لی · 1990

• هاورکرافت (hovercraft؛ شناور بالشتک هوایی): در دهه 1950 به دست سر کریستوفر کاکرل (Sir Christopher Cockerell) اختراع شد.
• ساختار DNA: در 1953 پژوهشگرانی در دانشگاه‌هایی در لندن و کمبریج آن را کشف کردند. فرانسیس کریک (Francis Crick) یکی از کسانی بود که به خاطر آن جایزه نوبل گرفت. این کشف برای پزشکی و برای حل پرونده‌های جنایی بسیار مهم بوده است.
• تلسکوپ رادیویی: سر برنارد لاول (Sir Bernard Lovell) از کار روی رادار به نجوم روی آورد. او در جادرل بنک (Jodrell Bank) در چشایر (Cheshire) تلسکوپ رادیویی‌ای ساخت که سال‌ها بزرگ‌ترین تلسکوپ رادیویی جهان بود و هنوز هم کار می‌کند.
• کنکورد: بریتانیا و فرانسه آن را با هم ساختند. نخستین پرواز آن در 1969 بود، از 1976 مسافر جابه‌جا کرد و در 2003 از خدمت کنار گذاشته شد.
• جت عمودپرواز هریر (Harrier jump jet): هواپیمایی نظامی که می‌تواند مستقیم به هوا بلند شود و در بریتانیا طراحی و ساخته شد.
• دستگاه خودپرداز (ATM؛ که به آن cashpoint هم می‌گویند): در دهه 1960 به دست جیمز گودفلو (James Goodfellow) اختراع شد. بانک بارکلیز (Barclays) نخستین دستگاه را در 1967 در انفیلد (Enfield)، در شمال لندن، راه انداخت. نخستین کسی که از آن پول برداشت، رگ ورنی (Reg Varney)، بازیگر کمدی، بود.
• لقاح آزمایشگاهی (IVF؛ in vitro fertilisation): در بریتانیا به دست سر رابرت ادواردز (Sir Robert Edwards) و پاتریک استپتو (Patrick Steptoe) پایه‌گذاری شد. نخستین «نوزاد لوله آزمایشی» جهان در 1978 در اولدم، لنکاشر (Oldham, Lancashire) به دنیا آمد. او لوئیز براون (Louise Brown) بود که در 25 ژوئیه 1978 متولد شد.
• گوسفند دالی (Dolly the sheep): در 1996 گروهی به رهبری سر یان ویلموت (Sir Ian Wilmut) و کیت کمبل (Keith Campbell) نخستین بار یک پستاندار را شبیه‌سازی (کلون) کردند.
• دستگاه MRI (تصویربرداری تشدید مغناطیسی): سر پیتر منسفیلد (Sir Peter Mansfield) یکی از مخترعان آن بود. این دستگاه به پزشکان امکان می‌دهد بدون عمل جراحی درون بدن را ببینند.
• وب جهان‌گستر (World Wide Web): به دست سر تیم برنرز-لی (Sir Tim Berners-Lee) اختراع شد. نخستین اطلاعات در 25 دسامبر 1990 از طریق آن فرستاده شد.

دهه 1970: گرفتاری اقتصادی و «آشوب‌ها»

در دهه‌های 1950 و 1960 بیشتر مردم به شغل ثابت و دستمزدهای رو به افزایش عادت کرده بودند. در اواخر دهه 1970، رونق طولانی پس از جنگ به پایان رسید. قیمت‌ها و هزینه مواد خام به‌سرعت بالا رفت و ارزش پوند در برابر پول‌های دیگر مدام تغییر می‌کرد. این وضع به مشکلات تراز پرداخت‌ها (balance of payments) انجامید: ارزش کالاهایی که بریتانیا از خارج می‌خرید بیشتر از ارزش کالاهایی بود که به خارج می‌فروخت.

بسیاری از صنایع و خدمات گرفتار اعتصاب شدند و رابطه میان اتحادیه‌های کارگری (trade unions) و دولت پرتنش شد. برخی مردم احساس کردند که اتحادیه‌ها بیش از حد قدرت دارند و به کشور آسیب می‌زنند.

دو زمستان از همه برجسته‌تر بودند. در اوایل 1974، اعتصاب معدنچیان به کمبود برق انجامید و کسب‌وکارها فقط سه روز در هفته اجازه استفاده از برق داشتند؛ این وضع به «هفته سه‌روزه» (Three-Day Week) معروف شد. در زمستان 1978 به 1979 موجی از اعتصاب‌های بزرگ به راه افتاد. زباله‌ها در خیابان‌ها تلنبار شد و کسی نبود که آنها را جمع کند، و روزنامه‌ها با وام گرفتن عبارتی از شکسپیر آن را «زمستان نارضایتی» (Winter of Discontent) نامیدند. این رویدادها به هموار شدن راه انتخاب مارگارت تاچر در 1979 کمک کرد.

دهه 1970 همچنین بدترین سال‌های درگیری در ایرلند شمالی بود. کسانی که می‌خواستند ایرلند شمالی به جمهوری ایرلند بپیوندد و کسانی که می‌خواستند در بریتانیا بماند، درگیر کشمکشی طولانی بودند که به «آشوب‌ها» (the Troubles) معروف است. در 1972 دولت بریتانیا پارلمان ایرلند شمالی را تعلیق کرد و اداره ایرلند شمالی را مستقیماً از لندن آغاز کرد. در دهه‌های پس از 1969، حدود 3,000 نفر در خشونت‌های ایرلند شمالی کشته شدند.

همین دهه به ایرلند شمالی یک قهرمان ورزشی هم داد که مردم برایش هورا بکشند: مری پیترز (Mary Peters). او در منچستر به دنیا آمد و در کودکی به ایرلند شمالی رفت. در 1972 در رشته پنج‌گانه (pentathlon؛ یک مسابقه متشکل از پنج رشته دوومیدانی) مدال طلای المپیک را برد. پس از آن برای دوومیدانی محلی پول جمع کرد، مدیر تیم المپیک زنان بریتانیا شد و همچنان برای ترویج ورزش و گردشگری در ایرلند شمالی کار کرد. به خاطر این کارها در سال 2000 عنوان «دیم» (Dame) به او داده شد.

بازار مشترک و اتحادیه اروپا

دهه 1970 تغییر بزرگی هم در جایگاه بریتانیا در اروپا پدید آورد. در 1957 شش کشور جامعه اقتصادی اروپا (European Economic Community، EEC) را تشکیل دادند: فرانسه، آلمان غربی، ایتالیا، بلژیک، هلند و لوکزامبورگ. مردم اغلب آن را «بازار مشترک» (Common Market) می‌نامیدند، چون اعضایش می‌توانستند آزادانه با هم تجارت کنند. وقتی اتحادیه اروپا (European Union، EU) در 1993 ایجاد شد، EEC بخشی از آن شد. بریتانیا عضو کامل اتحادیه اروپا بود، اما هرگز پوند را با یورو عوض نکرد (از یورو استفاده نمی‌کرد). سپس در 31 ژانویه 2020 رسماً از آن خارج شد. داستان چگونگی این خروج را در پایان همین فصل می‌خوانید.

ورود به آن آسان نبود. بریتانیا نخستین بار در دهه 1960 درخواست عضویت داد، اما رئیس‌جمهور فرانسه، شارل دوگل (Charles de Gaulle)، دو بار، در 1963 و 1967، مخالفت کرد. تنها پس از آنکه او در 1969 کنار رفت، بریتانیا توانست در 1973 عضو شود. در 1975 بریتانیا همه‌پرسی برگزار کرد و حدود دو سوم مردم به ماندن رأی دادند.

تاچر و میجر: 18 سال حکومت محافظه‌کاران (1979 تا 1997)

پس از اعتصاب‌های دهه 1970، رأی‌دهندگان در 1979 به رهبری از نوعی بسیار متفاوت روی آوردند. مارگارت تاچر نخستین نخست‌وزیر زن بریتانیا بود. او از 1979 تا 1990 رهبری دولتی محافظه‌کار را بر عهده داشت؛ بیش از هر نخست‌وزیر دیگری در قرن بیستم. پدرش در گرانتهام (Grantham)، در لینکن‌شر (Lincolnshire)، خواربارفروشی داشت و خود او شیمی خواند و حقوق آموخت. او در 1959 نماینده پارلمان، در 1970 وزیر آموزش و علوم، و در 1975 رهبر حزب محافظه‌کار شد.

دولت او اقتصاد را به‌شدت دگرگون کرد:

• صنایع دولتی خصوصی‌سازی شدند (privatised؛ یعنی به شرکت‌های خصوصی فروخته شدند) و قوانین تازه قدرت اتحادیه‌های کارگری را محدود کرد.
• مقررات‌زدایی (Deregulation؛ یعنی برداشتن قواعد و کنترل‌ها) به سیتی لندن (City of London) کمک کرد تا به مرکزی جهانی برای سرمایه‌گذاری، بیمه و دیگر خدمات مالی تبدیل شود.
• کشتی‌سازی، استخراج زغال‌سنگ و دیگر صنایع سنتی رو به افول رفتند.

در عرصه خارجی، او همکاری نزدیکی با رونالد ریگان (Ronald Reagan)، رئیس‌جمهور آمریکا، داشت. او همچنین از نخستین رهبران غربی بود که از نوع تازه رهبری در اتحاد شوروی استقبال کرد، و این تغییرات سرانجام به پایان جنگ سرد کمک کرد.

لقب مشهور او، «بانوی آهنین» (Iron Lady)، در واقع از سوی جبهه مقابل آمد. این لقب نخستین بار در 1976 در Red Star (ستاره سرخ)، روزنامه ارتش شوروی، و برای انتقاد از موضع سرسختانه او در برابر اتحاد شوروی به کار رفت. اما او از آن خوشش آمد و بعدها در سخنرانی‌هایش آن را درباره خودش به کار برد.

در 1982 آرژانتین به جزایر فالکلند (Falkland Islands) حمله کرد که سرزمینی فرادریایی (overseas territory) متعلق به بریتانیا در جنوب اقیانوس اطلس است. بریتانیا یک نیروی ویژه دریایی فرستاد و جزایر با عملیات نظامی پس گرفته شدند.

در 1990 جان میجر (John Major) جانشین تاچر در مقام نخست‌وزیر شد. او به آغاز روند صلح (peace process) در ایرلند شمالی کمک کرد.

بلر، براون و واگذاری قدرت (1997 تا 2010)

در 1997 تونی بلر حزب کارگر را به پیروزی رساند. دولت او واگذاری قدرت (devolution) را به اجرا گذاشت، یعنی سپردن بخشی از اختیارات پارلمان بریتانیا به ملت‌های تشکیل‌دهنده بریتانیا. این دولت پارلمان اسکاتلند (Scottish Parliament) و مجلس ولز (Welsh Assembly) را برپا کرد و هر دو در 1999 کار خود را آغاز کردند.

• پارلمان اسکاتلند اختیارات گسترده‌ای برای وضع قوانین خودش دارد.
• مجلس ولز اختیارات قانون‌گذاری کمتری گرفت، اما کنترل زیادی بر خدمات عمومی داشت.

در ایرلند شمالی، دولت بلر روند صلحی را که میجر آغاز کرده بود ادامه داد و در 1998 توافق جمعه نیک (Good Friday Agreement؛ که توافق بلفاست هم نامیده می‌شود) امضا شد. مجلس ایرلند شمالی (Northern Ireland Assembly) نخستین بار در 1999 انتخاب شد، اما در 2002 تعلیق شد و تنها در 2007 دوباره برقرار شد. بیشتر گروه‌های شبه‌نظامی (گروه‌های مسلحی که بخشی از ارتش رسمی نیستند) اکنون سلاح‌هایشان را نابود کرده و فعالیت‌هایشان را متوقف کرده‌اند.

در 2007 گوردون براون جانشین بلر در مقام نخست‌وزیر شد.

افغانستان و عراق

در دهه 1990 بریتانیا نقشی پیشرو در نیروهای بین‌المللی‌ای داشت که کویت را (پس از حمله عراق به آن در 1990) آزاد کردند، و نیز در درگیری یوگسلاوی سابق. پس از 2000، نیروهای بریتانیایی در مبارزه جهانی با تروریسم، از جمله عملیات نظامی در عراق و افغانستان، شرکت کردند. آخرین نیروهای رزمی بریتانیا در 2009 عراق را ترک کردند. در افغانستان، بریتانیا بخشی از نیروی بین‌المللی کمک به امنیت (ISAF) بود که از سازمان ملل متحد مأموریت داشت؛ قرار بود افغان‌ها تا پایان 2014 مسئولیت امنیت را بر عهده بگیرند.

2010 تا 2020: ائتلاف، همه‌پرسی و برکسیت

13 سال حکومت حزب کارگر با انتخابات عمومی مه 2010 به پایان رسید؛ انتخاباتی که در آن هیچ حزبی اکثریت کرسی‌ها را به دست نیاورد. چنین چیزی از فوریه 1974 در بریتانیا رخ نداده بود. محافظه‌کاران و لیبرال دموکرات‌ها (Liberal Democrats) یک دولت ائتلافی تشکیل دادند. رهبر محافظه‌کاران، دیوید کامرون، نخست‌وزیر شد و رهبر لیبرال دموکرات‌ها، نیک کلگ (Nick Clegg)، معاون نخست‌وزیر شد.

2015: اکثریتی غافلگیرکننده

پیش از انتخابات عمومی 7 مه 2015، تقریباً همه نظرسنجی‌ها باز هم پارلمانی معلق (hung parliament) را پیش‌بینی می‌کردند که در آن هیچ حزبی اکثریت ندارد. اما محافظه‌کاران آن‌قدر کرسی به دست آوردند که به‌تنهایی حکومت کنند؛ نخستین اکثریت کامل آنها از 1992، و دیوید کامرون در مقام نخست‌وزیر باقی ماند. شریک ائتلافی پیشین آنها، لیبرال دموکرات‌ها، از 57 کرسی به تنها 8 کرسی سقوط کردند.

این نتیجه تقریباً همه را غافلگیر کرد. وقتی نظرسنجی خروجی (exit poll) BBC در ساعت 10 شبِ روز انتخابات منتشر شد، به لیبرال دموکرات‌ها تنها حدود 10 کرسی داد. پدی اشداون (Paddy Ashdown)، رهبر پیشین این حزب، در برنامه زنده تلویزیونی گفت که اگر این نظرسنجی درست باشد، کلاهش را جلوی همه می‌خورد. نتیجه واقعی برای حزب او حتی بدتر بود: 8 کرسی.

23 ژوئن 2016: همه‌پرسی اتحادیه اروپا

کامرون وعده داده بود که یک دولت محافظه‌کار اجازه خواهد داد مردم درباره ماندن یا نماندن بریتانیا در اتحادیه اروپا تصمیم بگیرند. این همه‌پرسی (referendum؛ رأی‌گیری کل کشور درباره یک پرسش) در 23 ژوئن 2016 برگزار شد. کامرون برای ماندن تبلیغ کرد، اما نتیجه با اختلافی اندک به سوی دیگر رفت: 51.9% به خروج و 48.1% به ماندن رأی دادند. بیش از 72% از رأی‌دهندگان ثبت‌نام‌شده شرکت کردند. انگلستان و ولز به خروج رأی دادند، در حالی که بیشتر رأی‌دهندگان در اسکاتلند و ایرلند شمالی خواهان ماندن بودند. صبح روز بعد، کامرون اعلام کرد که کناره‌گیری خواهد کرد.

می، جانسون و روزی که بریتانیا خارج شد

در 13 ژوئیه 2016 ترزا می که پیش‌تر وزیر کشور (Home Secretary) بود، جانشین کامرون شد. او پس از مارگارت تاچر دومین زنی بود که نخست‌وزیر می‌شد. وظیفه او توافق بر سر شرایط خروج با اتحادیه اروپا بود، اما نمایندگان پارلمان توافقی را که او به دست آورده بود در اوایل 2019 سه بار رد کردند و او در مه همان سال اعلام کرد که کناره‌گیری خواهد کرد. بوریس جانسون، شهردار پیشین لندن، در 24 ژوئیه 2019 جانشین او شد. او در دسامبر 2019 با شعار «برکسیت را تمام کنیم» (Get Brexit Done) انتخابات عمومی برگزار کرد و اکثریتی بزرگ به دست آورد.

در ساعت 11 شب به وقت بریتانیا در 31 ژانویه 2020، بریتانیا 47 سال پس از پیوستن، رسماً از اتحادیه اروپا خارج شد. این خروج به برکسیت (Brexit) معروف شد که کوتاه‌شده «خروج بریتانیا» (British exit) است. داستان ما هم همین‌جا به پایان می‌رسد.

خودِ آن لحظه بی‌سروصدا گذشت. برخی می‌خواستند بیگ بن (Big Ben) در ساعت 11 شب به صدا درآید، اما ناقوس به خاطر تعمیرات برج الیزابت (Elizabeth Tower) خاموش شده بود و این ایده کنار گذاشته شد. به جای آن، ساعتی با شمارش معکوس بر نمای ساختمان شماره 10 داونینگ استریت (10 Downing Street) نمایش داده شد و ضرابخانه سلطنتی (Royal Mint) سکه‌ای 50p با تاریخ 31 ژانویه 2020 و با عبارت «صلح، رفاه و دوستی با همه ملت‌ها» (Peace, prosperity and friendship with all nations) منتشر کرد.

در عصر حجر، مردم می‌توانستند پیاده از بریتانیا به سرزمین اصلی اروپا بروند؛ در 2020، بریتانیا از اتحادیه اروپا خارج شد. میان این دو لحظه تاریخ درازی نهفته است که این کشور را به آنچه امروز هست تبدیل کرده است.

خلاصه فصل