قانون اساسی‌ای که مکتوب نیست

داستان 2 از 7

قانون اساسی (constitution) مجموعه قواعد اداره یک کشور است. همه نهادهایی را که در اداره کشور نقش دارند و راه‌هایی را که قدرت آن‌ها مهار می‌شود در بر می‌گیرد. قوانین و عرف‌ها (conventions؛ رسم‌هایی که همه رعایت می‌کنند، هرچند در قانون نوشته نشده‌اند) هم جزو آن است.

قانون اساسی بریتانیا در یک سند واحد نوشته نشده است، به همین دلیل آن را قانون اساسی نانوشته (unwritten constitution) می‌نامند. دلیل اصلی این است که بریتانیا، برخلاف آمریکا یا فرانسه، هرگز انقلابی نداشته که کل نظام حکومتی‌اش را برای همیشه کنار بزند. در عوض، مهم‌ترین نهادهایش در طول صدها سال آرام‌آرام شکل گرفته‌اند.

آیا قانون اساسی باید در یک جا نوشته شود؟ بریتانیایی‌ها در این باره هم‌نظر نیستند. بعضی فکر می‌کنند باید نوشته شود. بعضی دیگر معتقدند قانون اساسی نانوشته انعطاف‌پذیرتر است و به کارکرد بهتر حکومت کمک می‌کند.

نداشتن یک سند واحد به معنای نداشتن قاعده نیست. قانون اساسی بریتانیا در منابع بسیاری پراکنده است: ماگنا کارتا (Magna Carta) از سال 1215، منشور حقوق (Bill of Rights) از سال 1689، قوانینی که پارلمان در طول سال‌ها تصویب کرده، تصمیم‌های دادگاه‌ها، و عرف‌هایی که همه بی‌سروصدا رعایت می‌کنند. فقط انگشت‌شماری از کشورها، مانند نیوزیلند و اسرائیل، هم بدون یک قانون اساسی مکتوب کار خود را پیش می‌برند.

نهادهایی که کشور را سرپا نگه می‌دارند

نظام حکومتی بریتانیا چند بخش دارد. مهم‌ترین آن‌ها این‌هاست:

علاوه بر این، اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی دولت‌های خودمختار (devolved governments) دارند که می‌توانند درباره برخی موضوع‌ها قوانین خودشان را وضع کنند.

نمودار: در بالا پادشاه، که رهبر بزرگ‌ترین حزب را به نخست‌وزیری دعوت می‌کند؛ در سمت چپ پارلمان با مجلس اعیان و مجلس عوام؛ در وسط نخست‌وزیر که کابینه را منصوب می‌کند و خدمات کشوری که از دولت پشتیبانی می‌کند؛ در سمت راست دادگاه‌ها، پلیس، دولت محلی و دولت‌های خودمختار؛ در پایین رأی‌دهندگان که نمایندگان پارلمان و اعضای شوراهای محلی را انتخاب می‌کنند
بخش‌های حکومت بریتانیا چگونه با هم جور می‌شوند. رأی‌دهندگان نمایندگان را برای مجلس عوام انتخاب می‌کنند، پادشاه رهبر بزرگ‌ترین حزب را به نخست‌وزیری دعوت می‌کند و سپس نخست‌وزیر کابینه را منصوب می‌کند.

آزمونک

Which of the following statements is correct?

پرسش به فارسیکدام یک از جمله‌های زیر درست است؟
A: قانون اساسی بریتانیا، مانند قانون اساسی فرانسه و آمریکا، پس از یک انقلاب در یک سند واحد نوشته شد.
B: بریتانیا هیچ سند واحدی ندارد که قانون اساسی‌اش را بیان کند، پس قانون اساسی آن «نانوشته» نامیده می‌شود.

فهرست فصل: قانون اساسی بریتانیا