قانون اساسیای که مکتوب نیست
قانون اساسی (constitution) مجموعه قواعد اداره یک کشور است. همه نهادهایی را که در اداره کشور نقش دارند و راههایی را که قدرت آنها مهار میشود در بر میگیرد. قوانین و عرفها (conventions؛ رسمهایی که همه رعایت میکنند، هرچند در قانون نوشته نشدهاند) هم جزو آن است.
قانون اساسی بریتانیا در یک سند واحد نوشته نشده است، به همین دلیل آن را قانون اساسی نانوشته (unwritten constitution) مینامند. دلیل اصلی این است که بریتانیا، برخلاف آمریکا یا فرانسه، هرگز انقلابی نداشته که کل نظام حکومتیاش را برای همیشه کنار بزند. در عوض، مهمترین نهادهایش در طول صدها سال آرامآرام شکل گرفتهاند.
آیا قانون اساسی باید در یک جا نوشته شود؟ بریتانیاییها در این باره همنظر نیستند. بعضی فکر میکنند باید نوشته شود. بعضی دیگر معتقدند قانون اساسی نانوشته انعطافپذیرتر است و به کارکرد بهتر حکومت کمک میکند.
نداشتن یک سند واحد به معنای نداشتن قاعده نیست. قانون اساسی بریتانیا در منابع بسیاری پراکنده است: ماگنا کارتا (Magna Carta) از سال 1215، منشور حقوق (Bill of Rights) از سال 1689، قوانینی که پارلمان در طول سالها تصویب کرده، تصمیمهای دادگاهها، و عرفهایی که همه بیسروصدا رعایت میکنند. فقط انگشتشماری از کشورها، مانند نیوزیلند و اسرائیل، هم بدون یک قانون اساسی مکتوب کار خود را پیش میبرند.
نهادهایی که کشور را سرپا نگه میدارند
نظام حکومتی بریتانیا چند بخش دارد. مهمترین آنها اینهاست:
- پادشاهی (the monarchy)
- پارلمان (Parliament)، که از مجلس اعیان (House of Lords) و مجلس عوام (House of Commons) تشکیل شده است
- نخستوزیر (Prime Minister)
- کابینه (the cabinet)
- قوه قضاییه (the judiciary)، یعنی دادگاهها
- پلیس (the police)
- خدمات کشوری (the civil service)
- دولت محلی (local government)
علاوه بر این، اسکاتلند، ولز و ایرلند شمالی دولتهای خودمختار (devolved governments) دارند که میتوانند درباره برخی موضوعها قوانین خودشان را وضع کنند.