امروز برای رفتن از لندن به پاریس، سوار کشتی یا هواپیما می‌شوید، یا با قطاری از تونلی زیر دریا می‌گذرید. اما اگر بیش از 10,000 سال پیش زندگی می‌کردید، می‌توانستید به سادگی به سمت شرق پیاده بروید تا به خشکی اروپا برسید، بی‌آنکه حتی پایتان خیس شود.
این فصل از همان زمانی آغاز می‌شود که می‌شد پیاده به بریتانیا رفت، و با رفتن ارتش روم در سال 410 میلادی به پایان می‌رسد. در این مسیر با روستایی ساخته از سنگ، شنلی از طلا، قلعه‌هایی بر فراز تپه‌ها، و ملکه‌ای که لندن را به آتش کشید آشنا می‌شوید.
عصر سنگشکارچی‌گردآورندگان از راه یک پل خشکی رفت و آمد می‌کنند
8000 پ.م.حدود 10,000 سال پیش: دریا بریتانیا را برای همیشه از خشکی اروپا جدا می‌کند
4000 پ.م.حدود 6,000 سال پیش: نخستین کشاورزان به بریتانیا می‌رسند
2000 پ.م.حدود 4,000 سال پیش: با یاد گرفتن ساخت مفرغ، عصر مفرغ آغاز می‌شود
عصر آهنابزارهای آهنی، دژهای تپه‌ای و نخستین سکه‌های بریتانیا
55 پ.م.ژولیوس سزار حمله می‌کند، اما موفق نمی‌شود
43 م.امپراتور کلودیوس حمله‌ای را رهبری می‌کند، و رومیان بیشتر بریتانیا را در دست می‌گیرند
122 م.ساخت دیوار هادریان آغاز می‌شود
410 م.ارتش روم بریتانیا را ترک می‌کند و هرگز بازنمی‌گردد
عصر سنگ: پیاده تا بریتانیا
نخستین مردمان بریتانیا شکارچی‌گردآورنده (hunter-gatherers) بودند. آنان کشاورزی نمی‌کردند. به جای آن، با شکار جانوران و جمع‌آوری خوراک‌های وحشی مانند میوه زندگی می‌کردند.
در بیشتر دوران عصر سنگ، یک پل خشکی (land bridge) بریتانیا را به خشکی اروپا وصل می‌کرد. مردم به دنبال گوزن‌ها و اسب‌هایی که شکار می‌کردند، از روی آن رفت و آمد می‌کردند. حدود 10,000 سال پیش، آب دریا بالا آمد و پل خشکی را پوشاند، و بریتانیا به یک جزیره تبدیل شد.
حدود 6,000 سال پیش، نخستین کشاورزان رسیدند. نیاکان آنان احتمالاً از جنوب شرقی اروپا آمده بودند. کشاورزان خانه، آرامگاه و بنای یادبود ساختند، و برخی از آن‌ها هنوز هم دیده می‌شوند.
آزمونک
Is the statement below TRUE or FALSE?
The Channel cut Britain off from mainland Europe for good only around 1,000 years ago.
پرسش به فارسیآیا جمله زیر درست (TRUE) است یا نادرست (FALSE)؟ جمله: کانال مانش فقط حدود 1,000 سال پیش بریتانیا را برای همیشه از خشکی اروپا جدا کرد.
نادرست (FALSE). این اتفاق حدود 10,000 سال پیش افتاد. هزار سال پیش، دیگر دوران وایکینگ‌ها و نورمن‌ها بود. برای به خاطر سپردن ترتیب: اول بریتانیا جدا شد (10,000 سال پیش)، بعد کشاورزی رسید (6,000 سال پیش).
آزمونک
Who were the first people to live in Britain, during the Stone Age?
پرسش به فارسینخستین مردمانی که در عصر سنگ در بریتانیا زندگی کردند چه کسانی بودند؟ A: کشاورزانی از جنوب شرقی اروپا B: سربازان و بازرگانان رومی C: شکارچی‌گردآورندگان D: مهاجران آنگلوساکسون
نخستین مردمان بریتانیا شکارچی‌گردآورندگان بودند که با شکار جانوران و جمع‌آوری خوراک‌های وحشی زندگی می‌کردند. کشاورزان خیلی دیرتر، حدود 6,000 سال پیش، آمدند، پس گزینه A نادرست است. رومیان و آنگلوساکسونها هزاران سال پس از آن رسیدند.
آزمونک
Which TWO statements about Britain's first farmers are correct?
پرسش به فارسیکدام دو جمله درباره نخستین کشاورزان بریتانیا درست است؟ A: آنان حدود 6,000 سال پیش به بریتانیا رسیدند. B: آنان نخستین مردمانی بودند که در بریتانیا زندگی کردند. C: نیاکانشان احتمالاً از جنوب شرقی اروپا آمده بودند. D: آنان همراه ارتش روم به بریتانیا رسیدند.
نخستین کشاورزان حدود 6,000 سال پیش آمدند، و نیاکانشان احتمالاً از جنوب شرقی اروپا بودند. گزینه B نادرست است: شکارچی‌گردآورندگان مدت‌ها پیش از آنان در بریتانیا زندگی می‌کردند. گزینه D نادرست است، چون رومیان هزاران سال بعد حمله کردند.
استون‌هنج: محل گردهمایی در دوران پیش از تاریخ
در دشتی در ویلتشر (Wiltshire) در انگلستان، حلقه‌ای از سنگ‌های عظیم ایستاده قرار دارد: استون‌هنج (Stonehenge). این مشهورترین بنای یادبودی است که از عصر سنگ به جا مانده است. هیچ‌کس با اطمینان نمی‌داند برای چه ساخته شده، اما احتمالاً مردم برای آیین‌هایی در زمان‌های خاصی از سال در آنجا گرد هم می‌آمدند. امروز این مکان یکی از میراث جهانی یونسکو (UNESCO World Heritage Site) است.
استون‌هنج. به یک جفت سنگ ایستاده که سنگ سومی روی آن‌ها گذاشته شده، تریلیتون (trilithon) می‌گویند.
عکس: garethwiscombe، CC BY 2.0، از طریق Wikimedia Commons
سازندگانش آن را با دقت طراحی کرده بودند: سنگ‌ها با طلوع آفتاب در میانه تابستان و غروب آفتاب در میانه زمستان هم‌راستا هستند. آنان سنگ‌ها را از راهی دور هم آورده بودند. سنگ‌های بزرگ سارسن (sarsens) از حدود 25 کیلومتری آمدند، «سنگ‌های آبی» (bluestones) کوچک‌تر از تپه‌های پرسلی (Preseli Hills) در ولز، در حدود 240 کیلومتری، و در سال 2024 پژوهشی در مجله Nature نشان داد که «سنگ محراب» (Altar Stone) در مرکز، از شمال شرقی اسکاتلند، در حدود 700 کیلومتری، آمده است. هنوز پژوهشگران دارند می‌فهمند که سنگ‌هایی به وزن چند تن دقیقاً چگونه تا این فاصله جابه‌جا شده‌اند.
اسکارا بری: روستایی که یک توفان از زیر خاک بیرونش آورد
در اورکنی (Orkney)، گروهی از جزیره‌ها در نزدیکی ساحل شمالی اسکاتلند، روستایی از عصر سنگ به نام اسکارا بری (Skara Brae) هست. هیچ روستای پیش از تاریخی در شمال اروپا بهتر از آن سالم نمانده است، و این روستا چیزهای فراوانی درباره شیوه زندگی مردم در پایان عصر سنگ به باستان‌شناسان آموخته است.
مردم از حدود 3180 پ.م. تا 2500 پ.م. در آنجا زندگی می‌کردند، تا اینکه تپه‌های شنی روان آن را پوشاندند. این روستا بیش از 4,000 سال پنهان ماند. سپس در زمستان 1850، توفانی بزرگ شن‌ها را از ساحل کنار زد، و مردم محلی خانه‌های سنگی بی‌سقف را در زیر آن پیدا کردند.
خانه‌ای در اسکارا بری. اجاق در وسط است، قفسه‌های سنگی در پشت مثل یک گنجه ظرف کار می‌کنند، و جعبه‌های سنگی در دو طرف، تخت‌خواب هستند. در اورکنی چوب کمیاب بود، برای همین حتی اثاثیه هم سنگی است، و چند خانه تقریباً نقشه یکسانی دارند: یک «نقشه استاندارد» 5,000 ساله.
عکس: Chris Downer / Geograph، CC BY-SA 2.0، از طریق Wikimedia Commons
آزمونک
Which TWO of the following are Stone Age sites that can still be seen today?
پرسش به فارسیکدام دو مورد از مکان‌های عصر سنگ هستند که هنوز هم می‌توان آن‌ها را دید؟ A: دیوار هادریان B: استون‌هنج C: برج لندن D: اسکارا بری
استون‌هنج و اسکارا بری هر دو از مکان‌های عصر سنگ هستند. دیوار هادریان را رومیان ساختند، و برج لندن (Tower of London) را ویلیام یکم (William I) پس از 1066 ساخت.
آزمونک
Where would you go to see Skara Brae, a Stone Age village better preserved than any other prehistoric village in northern Europe?
پرسش به فارسیبرای دیدن اسکارا بری، روستایی از عصر سنگ که از هر روستای پیش از تاریخ دیگری در شمال اروپا سالم‌تر مانده است، به کجا باید بروید؟ A: ویلتشر B: دورست C: اورکنی D: جزیره وایت
اسکارا بری در اورکنی، در شمال خشکی اسکاتلند، است. استون‌هنج در ویلتشر است، و دورست (Dorset) محل قلعه میدن (Maiden Castle) است که کمی بعد با آن آشنا می‌شوید. آزمون اغلب این سه مکان را با هم قاطی می‌کند.
عصر مفرغ: فلزکاران چیره‌دست
حدود 4,000 سال پیش، مردم یاد گرفتند مس و قلع را با هم ذوب کنند تا فلزی سخت‌تر بسازند: مفرغ (برنز). این آغاز عصر مفرغ (Bronze Age) بود.
مردم در خانه‌های گرد (roundhouses) زندگی می‌کردند، و وقتی می‌مردند، در تپه‌های خاکی به نام گورپشته‌های گرد (round barrows) به خاک سپرده می‌شدند. اگر امروز در روستاهای بریتانیا قدم بزنید، هنوز هم اغلب این تپه‌های کوچک را می‌بینید که شکل کاسه‌ای وارونه دارند.
مردم عصر مفرغ فلزکاران بسیار چیره‌دستی بودند. آنان ابزارها، زیورها و جنگ‌افزارهای زیبای فراوانی از مفرغ و طلا ساختند.
شنل طلایی مولد (Mold gold cape)، از حدود 1900 تا 1600 پ.م.، که اکنون در موزه بریتانیا (British Museum) است. کل این شنل با چکش از یک تکه طلا ساخته شده است. کارگران آن را در سال 1833 در یک گورپشته عصر مفرغ نزدیک مولد (Mold) در ولز پیدا کردند، در حالی که هنوز روی شانه‌های کسی بود که آنجا دفن شده بود. مردم محلی همیشه آن تپه را Bryn yr Ellyllon، یعنی «تپه جن‌ها»، می‌نامیدند.
عکس: Andreas Praefcke، مالکیت عمومی، از طریق Wikimedia Commons
آزمونک
In the Bronze Age, what were the tombs in which people buried their dead called?
پرسش به فارسیدر عصر مفرغ، به آرامگاه‌هایی که مردم مردگانشان را در آن‌ها دفن می‌کردند چه می‌گفتند؟ A: دژهای تپه‌ای B: گورپشته‌های گرد C: کلیساهای جامع D: ویلاهای رومی
گورپشته‌های گرد آرامگاههای عصر مفرغ بودند. دژهای تپه‌ای مکان‌های دفاعی عصر آهن بودند، کلیساهای جامع به قرون وسطی تعلق دارند، و ویلاها به دوران رومی.
عصر آهن: دژهایی بر فراز تپه‌ها
سپس مردم یاد گرفتند ابزار و جنگ‌افزار را از آهن بسازند. این عصر آهن (Iron Age) بود. مردم هنوز در خانه‌های گرد زندگی می‌کردند، اما حالا این خانه‌ها در سکونتگاه‌های بزرگ‌تر کنار هم بودند، گاهی بر فراز تپه‌هایی که با خاکریز و خندق محافظت می‌شدند. به این‌ها دژهای تپه‌ای (hill forts) می‌گویند.
یکی از دژهای تپه‌ای بسیار چشمگیر، قلعه میدن (Maiden Castle) در دورست (Dorset) انگلستان، هنوز هم قابل بازدید است. برخلاف نامش، این یک قلعه سنگی قرون وسطایی نیست. از حلقه‌هایی از خاکریز و خندق ساخته شده که یکی درون دیگری است.
سه عصر در یک نگاه. هر کدام به نام ماده‌اش خوانده می‌شود: سنگ، سپس مفرغ، سپس آهن، که هر کدام از قبلی سخت‌تر است.قلعه میدن از هوا در سال 1935. دور تا دور بالای تپه را چند حلقه خاکریز و خندق گرفته است. پس از گسترش آن در حدود 450 پ.م.، مساحتش به حدود 19 هکتار، تقریباً 27 زمین فوتبال، رسید، و همین آن را به بزرگ‌ترین دژ تپه‌ای بریتانیا تبدیل می‌کند.
عکس: Major George Allen (1891 تا 1940)، Ashmolean Museum, Oxford، مالکیت عمومی، از طریق Wikimedia Commons
بیشتر مردم عصر آهن کشاورز، صنعتگر یا جنگجو بودند. زبانشان به خانواده زبان‌های سلتی (Celtic) تعلق داشت. در آن زمان، زبان‌های مشابهی در سراسر اروپا رایج بود. زبان‌های خویشاوند آن، مانند ولزی و گیلیک، امروز هم در بخش‌هایی از ولز، اسکاتلند و ایرلند صحبت می‌شوند.
در این زمان، مردم جامعه و اقتصاد نسبتاً پیشرفته‌ای داشتند. مردم عصر آهن نخستین سکه‌هایی را که در بریتانیا ضرب شد ساختند (ضرب کردن یعنی ساختن سکه با کوبیدن نقش بر فلز)، و بر برخی از آن‌ها نام پادشاهان عصر آهن نقش بسته است. وقتی نام‌ها نوشته شدند، برای نخستین بار می‌توانستیم بدانیم برخی از این مردم چه کسانی بودند. به همین دلیل است که تاریخ بریتانیا از اینجا آغاز می‌شود.
یک نام بارها و بارها روی این سکه‌ها دیده می‌شود: کونوبلینوس (Cunobelinus)، که بر سرزمینی درست در شمال لندن امروزی فرمان می‌راند و در کولچستر (Colchester) و سنت آلبانز (St Albans) سکه ضرب می‌کرد. یاد او مدت‌ها ماند. حدود 1,600 سال بعد، شکسپیر (Shakespeare) او را قهرمان نمایشنامه‌اش Cymbeline (سیمبلین) کرد.
آزمونک
What is Maiden Castle in Dorset?
پرسش به فارسیقلعه میدن در دورست چیست؟ A: قلعه‌ای نورمن که پس از 1066 ساخته شد B: روستایی از عصر سنگ C: دژی روی دیوار هادریان D: دژی تپه‌ای از عصر آهن
قلعه میدن یک دژ تپه‌ای از عصر آهن است. در نامش واژه castle (قلعه) هست، اما قلعه‌ای نورمن نیست. روستای عصر سنگ، اسکارا بری است، و از جمله دژهای دیوار هادریان، هاوس‌استدز و ویندولاندا هستند.
آزمونک
Which of the following statements is correct?
پرسش به فارسیکدام‌یک از جمله‌های زیر درست است؟ A: نخستین سکه‌هایی که در بریتانیا ضرب شد در عصر آهن ساخته شدند، و بر برخی از آن‌ها نام پادشاهان بود. B: نخستین سکه‌هایی که در بریتانیا ضرب شد را نورمن‌ها ساختند، و بر برخی از آن‌ها نام پادشاهان بود.
نخستین سکه‌های ساخت خود بریتانیا در عصر آهن پدید آمدند، پیش از آمدن رومیان و مدت‌ها پیش از نورمن‌ها.
رومیان از راه می‌رسند
حتی پیش از زمان کونوبلینوس، قدرتی بسیار بزرگ‌تر به آن سوی کانال مانش رسیده بود: در دهه 50 پیش از میلاد، ارتش‌های روم داشتند گُل (Gaul)، تقریباً فرانسه امروزی، را فتح می‌کردند. در سال 55 پیش از میلاد، ژولیوس سزار (Julius Caesar)، سردار رومی، از دریا گذشت و به بریتانیا حمله کرد، اما حمله‌اش شکست خورد. تا نزدیک صد سال پس از آن، روم بر بریتانیا فرمان نراند.
در سال 43 میلادی، امپراتور کلودیوس (Emperor Claudius) حمله تازه‌ای را رهبری کرد. این بار رومیان موفق شدند و تقریباً همه بریتانیا را در دست گرفتند.
آزمونک
Which of the following statements is correct?
پرسش به فارسیکدام‌یک از جمله‌های زیر درست است؟ A: در سال 55 پیش از میلاد، ژولیوس سزار با موفقیت به بریتانیا حمله کرد و به عنوان فرمانروای آن ماند. B: در سال 55 پیش از میلاد، ژولیوس سزار حمله‌ای به بریتانیا را رهبری کرد، اما موفق نبود.
حمله سزار شکست خورد. روم فقط پس از حمله کلودیوس در سال 43 میلادی بریتانیا را در دست گرفت.
آزمونک
Who led the Roman army in the invasion of AD 43, after which the Romans occupied almost all of Britain?
پرسش به فارسیچه کسی ارتش روم را در حمله سال 43 میلادی رهبری کرد، حمله‌ای که پس از آن رومیان تقریباً همه بریتانیا را اشغال کردند؟ A: ژولیوس سزار B: امپراتور هادریان C: امپراتور کلودیوس D: ویلیام فاتح
راهی برای به خاطر سپردن ترتیب: اول سزار آمد (55 پیش از میلاد، شکست خورد)، بعد کلودیوس آمد (43 میلادی، موفق شد)، سپس هادریان دیوار را ساخت (از 122 میلادی). ویلیام فاتح (William the Conqueror) به سال 1066 تعلق دارد.
بودیکا: ملکه‌ای که لندن را به آتش کشید
وقتی رومیان حمله کردند، برخی قبیله‌ها ایستادگی کردند. مشهورترین رهبر آنان بودیکا (Boudicca) بود، ملکه قبیله ایسنی (Iceni)، قبیله‌ای از شرق سرزمینی که امروز انگلستان است. مردم بریتانیا هنوز او را به یاد دارند: در لندن، تندیسی از او کنار پل وست‌مینستر (Westminster Bridge)، نزدیک ساختمان پارلمان، هست.
در سال 60 یا 61 میلادی، او قبیله ایسنی و قبیله‌های دیگر را در شورشی بزرگ رهبری کرد. آنان سه شهر رومی را به آتش کشیدند: کولچستر (Colchester)، سنت آلبانز (St Albans) و لندن (لوندینیوم، Londinium)، که رومیان فقط 10 تا 15 سال پیش از آن بنا کرده بودند. سرانجام ارتش فرماندار رومی او را شکست داد.
تندیس Boadicea and Her Daughters (بودیکا و دخترانش) کنار پل وست‌مینستر، رو به ساختمان پارلمان و بیگ بن (Big Ben). توماس تورنی‌کرافت (Thomas Thornycroft)، پیکرتراش دوره ویکتوریا، آن را ساخت، و از سال 1902 در اینجا ایستاده است. تیغه‌های روی چرخ‌ها نمایشی به نظر می‌رسند، اما تاریخ‌دانان فکر می‌کنند این ایده از ارابه‌های رومی آمده، نه از چیزی که ایسنی‌ها به کار می‌بردند.
عکس: DigitalFuture123، CC BY-SA 3.0، از طریق Wikimedia Commons
آزمونک
Which TWO statements about Boudicca are correct?
پرسش به فارسیکدام دو جمله درباره بودیکا درست است؟ A: او بر ایسنی فرمان می‌راند، قبیله‌ای که در شرق سرزمینی که امروز انگلستان است زندگی می‌کرد. B: او دیواری ساخت تا پیکت‌ها را بیرون نگه دارد. C: او امپراتریسی رومی بود که بر بریتانیا فرمان می‌راند. D: تندیسی از او روی پل وست‌مینستر، نزدیک پارلمان، ایستاده است.
بودیکا ملکه ایسنی بود که با رومیان جنگید؛ خودش رومی نبود. کسی که دیواری برای بیرون نگه داشتن پیکت‌ها ساخت، هادریان، امپراتور روم، بود.
مکان‌های این فصل. توجه کنید که دیوار هادریان (خط قرمز) کاملاً درون انگلستان است، در جنوب مرز امروزی انگلستان و اسکاتلند (خط‌چین).
دیوار هادریان: مرز شمالی امپراتوری روم
رومیان بیشتر بریتانیا را در دست گرفتند، اما هرگز برخی بخش‌های سرزمینی را که امروز اسکاتلند است فتح نکردند. پیکت‌ها (Picts) در شمال زندگی می‌کردند و از جمله نیاکان مردم اسکاتلند بودند. برای بیرون نگه داشتن آنان، امپراتور هادریان (Emperor Hadrian) دستور داد دیواری سرتاسر شمال انگلستان بسازند: دیوار هادریان (Hadrian's Wall).
در امتداد دیوار چند دژ ساخته شد. دو تا از آن‌ها، هاوس‌استدز (Housesteads) و ویندولاندا (Vindolanda)، هنوز هم دیده می‌شوند. کوهپیمایان این منطقه را دوست دارند، و این مکان یکی از میراث جهانی یونسکو است.
ویندولاندا نگاهی کمیاب به زندگی روزمره روی دیوار به ما داده است. باستان‌شناسان نامه‌هایی را از زیر خاک بیرون آوردند که با جوهر روی ورقه‌های نازک چوب نوشته شده بودند، یعنی لوح‌های ویندولاندا (Vindolanda tablets)، که از کهن‌ترین اسناد دست‌نویس بریتانیا هستند. مشهورترینشان، از حدود سال 100 میلادی، دعوت‌نامه یک جشن تولد است از کلودیا سِوِرا (Claudia Severa)، همسر یک فرمانده، به نزدیک‌ترین دوستش. شاید این قدیمی‌ترین متن لاتینی باشد که به خط خود یک زن در دست داریم. نامه دیگری نشان می‌دهد که برای سربازان روی دیوار، زیرشلواری فرستاده می‌شد: شمال انگلستان واقعاً سرد است.
بخشی از دیوار هادریان، حدود یک مایل در غرب دژ هاوس‌استدز.
عکس: Steven Fruitsmaak، مالکیت عمومی، از طریق Wikimedia Commons
آزمونک
Why did the Emperor Hadrian build a wall in the north of England?
پرسش به فارسیچرا امپراتور هادریان در شمال انگلستان دیواری ساخت؟ A: برای بیرون نگه داشتن وایکینگ‌ها B: برای بیرون نگه داشتن پیکت‌ها C: برای مشخص کردن مرز انگلستان و ولز D: برای محافظت از لندن در برابر بودیکا
دیوار هادریان برای بیرون نگه داشتن پیکت‌ها در شمال ساخته شد. وایکینگ‌ها (Vikings) تا سال 789 میلادی پیدایشان نشد؛ در فصل بعد با آنان آشنا می‌شوید.
رومیان چه چیزی به جا گذاشتند؟
رومیان حدود 400 سال در بریتانیا ماندند. در این مدت، آنان:
جاده ساختند
ساختمان‌های عمومی برپا کردند
نظامی قانونی بنا نهادند
گیاهان و جانوران تازه آوردند
مسیحیت هم در همین دوران به بریتانیا رسید. نخستین جماعت‌های مسیحی بریتانیا در قرن‌های سوم و چهارم میلادی پدید آمدند.
در سال 410 میلادی، ارتش روم بریتانیا را ترک کرد تا از بخش‌های دیگر امپراتوری دفاع کند، و هرگز بازنگشت.
با رفتن رومیان، در بریتانیا دوباره باز شد. مردمانی که پس از آن از دریا گذشتند قبیله‌هایی از شمال اروپا بودند، و زبانی که به آن سخن می‌گفتند روزی به انگلیسی تبدیل شد.
آزمونک
Is the statement below TRUE or FALSE?
Roman rule in Britain lasted roughly four centuries, ending when the Roman army pulled out in AD 410 to protect other parts of the empire.
پرسش به فارسیآیا جمله زیر درست (TRUE) است یا نادرست (FALSE)؟ جمله: فرمانروایی روم در بریتانیا تقریباً چهار قرن طول کشید و زمانی پایان یافت که ارتش روم در سال 410 میلادی برای محافظت از بخش‌های دیگر امپراتوری بیرون رفت.
درست (TRUE). از سال 43 تا 410 میلادی تقریباً 400 سال است. ترفندی برای به خاطر سپردن: 43 و 410 هر دو با 4 شروع می‌شوند، و حدود 400 سال میانشان فاصله است.
خلاصه فصل
شکارچی‌گردآورندگان
نخستین مردمان بریتانیا؛ در عصر سنگ، یک پل خشکی بریتانیا را به قاره وصل می‌کرد
10,000 سال پیش
کانال مانش بریتانیا را برای همیشه از خشکی اروپا جدا کرد
6,000 سال پیش
نخستین کشاورزان رسیدند؛ نیاکانشان احتمالاً از جنوب شرقی اروپا آمده بودند
استون‌هنج
ویلتشر؛ محل گردهمایی برای آیین‌های فصلی
اسکارا بری
اورکنی؛ سالم‌ترین روستای پیش از تاریخ در شمال اروپا
عصر مفرغ
حدود 4,000 سال پیش آغاز شد؛ خانه‌های گرد، گورپشته‌های گرد، کارهای ظریف با مفرغ و طلا
عصر آهن
ابزارهای آهنی، دژهای تپه‌ای (قلعه میدن، دورست)، زبان‌های سلتی، نخستین سکه‌ها با نام پادشاهان
55 پ.م.: ژولیوس سزار
حمله کرد، اما موفق نشد
43 م.: کلودیوس
حمله‌ای موفق؛ رومیان بیشتر بریتانیا را اشغال کردند
بودیکا
ملکه ایسنی در شرق انگلستان، که با رومیان جنگید؛ تندیسش کنار پل وست‌مینستر است
دیوار هادریان
برای بیرون نگه داشتن پیکت‌ها ساخته شد؛ دژهایی در هاوس‌استدز و ویندولاندا؛ میراث جهانی
410 م.
رومیان حدود 400 سال ماندند (جاده‌ها، ساختمان‌ها، قانون، گیاهان و جانوران) و در 410 رفتند
جاده ساختند
ساختمان‌های عمومی برپا کردند
نظامی قانونی بنا نهادند
گیاهان و جانوران تازه آوردند