El kitabı

Bölüm 3: Tarih

Dönem

MS 410–1066

Okuma

yaklaşık 15 dk

Sorular

11 soru

Anglo-Saksonlar ve Vikingler: İngiltere Adını Nasıl Aldı

England (İngiltere) kelimesi aslında ne anlama geliyor?

Kelime, Eski İngilizcedeki Englaland sözcüğünden gelir: "Angıllar'ın ülkesi". Angıllar Britanya'nın yerlisi değildi. Romalılar gittikten sonra, bugünkü kuzey Almanya ve Danimarka'dan denizi aşıp gelen yerleşimcilerdi. Bu bölüm, onların kıyıya çıktığı anla başlıyor. Ardından Viking uzun gemileri, birkaç çöreği yakan bir kral ve dalgalara durmalarını emrettiği söylenen Danimarkalı bir kral geliyor.

1. 410Roma ordusu ayrılır; Jütler, Angıllar ve Saksonlar birbiri ardına istila eder
2. 563St Columba, Iona adasında bir manastır kurar
3. 597St Augustine, Roma'dan Canterbury'ye gelir
4. 600 civarıAnglo-Sakson krallıkları büyük ölçüde kurulmuştur; çoğu bugünkü İngiltere'dedir
5. 789Vikinglerin ilk akını
6. 793Vikingler Lindisfarne'daki manastıra saldırır
7. 800'lerKenneth MacAlpin kuzeyi birleştirir; Alfred the Great Vikingleri yener
8. 1016Danimarkalı Cnut İngiltere Kralı olur
9. 1066Norman Fethi (sonraki bölüm)

Romalılar gidiyor, üç kabile geliyor

Roma ordusu MS 410'da ayrıldıktan sonra Britanya bir kez daha istila edildi; bu kez gelenler kuzey Avrupa'dan kabilelerdi:

• Jutes (Jütler): bugün Danimarka'da bulunan Jutland (Jutland Yarımadası) bölgesinden.
• Angles (Angıllar): bugün Almanya ile Danimarka'nın birleştiği bölgeden.
• Saxons (Saksonlar): bugünkü kuzey Almanya'dan.

Bu kabilelerin dilleri modern İngilizcenin temelidir. Yaklaşık MS 600 yılına gelindiğinde Anglo-Saksonlar Britanya'da birkaç krallık kurmuştu; bunların çoğu bugünkü İngiltere'deydi.

Ancak Anglo-Saksonlar Scotland'ı (İskoçya) ve bugünkü Wales'in (Galler) büyük kısmı dahil Britanya'nın batısındaki bazı bölgeleri hiçbir zaman yönetemedi.

Yeni gelenler kendi tanrılarını da getirdi ve bunlardan ikisiyle hâlâ her hafta karşılaşırsınız. Wednesday (çarşamba) "Woden'in günü"dür; Thursday (perşembe) ise İskandinav mitlerinde Thor olarak bilinen gök gürültüsü tanrısı Thunor'a aittir.

Sutton Hoo: höyüğün altında bir kralın gemisi

İngiltere'nin doğusundaki Suffolk kontluğunda, Sutton Hoo'da bir Anglo-Sakson kralının mezarı bulunur. Kral öldüğünde hazineleri ve zırhıyla birlikte bir gemiye yatırıldı ve gemi devasa bir toprak höyüğün altına gömüldü.

Höyük 1939'da, arazi sahibi Edith Pretty'nin kendi kendini yetiştirmiş bir arkeolog olan Basil Brown'dan kazı yapmasını istemesiyle açıldı. Brown yaklaşık 27 metre uzunluğunda bir gemi buldu. Asitli toprak bütün ahşabı yok etmişti ama demir perçinlerin neredeyse hepsi yerli yerindeydi; böylece arkeologlar bu perçinlerden geminin tüm biçimini çıkarabildi.

Ölen kralın adını kimse yazıya geçirmedi. En güçlü aday, 620'lerde ölen East Anglia (Doğu Anglia) Kralı Rædwald'dır. Kazının kendisi daha sonra 2021'de bir Netflix filmine konu oldu: The Dig.

Hristiyanlık iki yönden geliyor

Hristiyanlık Britanya'ya ilk kez Roma döneminde ulaşmıştı; ama Anglo-Saksonlar geldiğinde Hristiyan değildiler. Bu dönemde Britanya'ya Hristiyan inancını öğretmek için misyonerler (bir dini yaymak üzere gönderilen kişiler) geldi. İki yoldan geldiler; biri kuzeyde, biri güneyde:

• Kuzeyde, İrlanda'dan:
  • St Patrick (Aziz Patrick): daha sonra İrlanda'nın koruyucu azizi (patron saint) oldu.
  • St Columba (Aziz Columba): bugünkü İskoçya kıyısı açıklarındaki Iona adasında bir manastır kurdu.
• Güneyde, Roma'dan: St Augustine (Aziz Augustinus) bir grup misyonere önderlik etti ve ilk Archbishop of Canterbury (Canterbury Başpiskoposu) oldu.

Roma'nın bu uzak adayla neden ilgilendiğini ünlü bir hikâye anlatır. Rivayete göre Pope Gregory I (Papa I. Gregorius), Roma'daki bir pazarda sarı saçlı genç köleler görmüş ve nereden geldiklerini sormuş. Angıl (Angli) olduklarını öğrenince şöyle demiş: "Angıl değil, melek (angeli) bunlar." Hikâye ilk kez yaklaşık yüz yıl sonra yazıya geçirildi; yani bir efsanedir, ama akılda kalması kolaydır.

Gregorius'un misyoneri St Augustine, 597'de Kent krallığına ayak bastı. Kralın eşi zaten Hristiyandı; bu yüzden Augustine Canterbury'yi merkez edindi. Canterbury Başpiskoposu bugün hâlâ Church of England'ın (İngiltere Kilisesi) ruhani lideridir.

Vikingler: denizden gelen akıncılar

St Augustine'in gelişinden sonraki yaklaşık iki yüzyıl boyunca manastırlar ve kiliseler Anglo-Sakson krallıklarına yayıldı. Sonra denizin ötesinden yeni bir tehlike geldi. MS 789'da Vikings (Vikingler) Britanya'ya ilk kez geldi. Anayurtları Danimarka, Norveç ve İsveç'ti. Başlangıçta kıyı kasabalarına akın etmek için geliyor, mal yağmalıyor ve insanları köle olarak götürüyorlardı. Daha sonra bazıları kalıp doğu İngiltere'de ve İskoçya'da kendi topluluklarını kurdu.

İlk ziyaret daha baştan kötü gitti. Anglo-Saxon Chronicle (Anglo-Sakson Vakayinamesi), İngiltere'nin güneyindeki Dorset'te bulunan Portland'a üç geminin yanaştığını kaydeder. Kralın oradaki görevlisi (reeve) onları tüccar sandı ve kralın kasabasına gelip bildirimde bulunmalarını söylemek için atıyla yanlarına gitti; onu oracıkta öldürdüler. Bu, İngiltere'ye yapılan ilk kayıtlı Viking saldırısıdır. İşin tuhafı, Vakayiname onlara "Danimarkalıların ilk gemileri" derken Norveç'teki Hordaland'dan geldiklerini de yazar: o dönemde İngilizler çoğu zaman bütün Vikinglere "Danimarkalılar" diyordu.

Alfred the Great: "Büyük" unvanını alan tek yerli İngiliz kral

Vikingler karşısında İngiltere'deki Anglo-Sakson krallıkları Alfred the Great (Büyük Alfred) yönetiminde birleşti ve Alfred Vikingleri yendi.

878'de Alfred, Viking lideri Guthrum'u Battle of Edington'da (Edington Muharebesi) yendi. Guthrum teslim oldu ve vaftiz edilerek Hristiyan oldu; vaftiz babası Alfred'di.

Alfred önce her şeyini kaybetmenin eşiğine geldi. 878'in başlarında Vikingler onu gafil avladı ve güneybatı İngiltere'nin bataklıklarında saklanmak zorunda kaldı. Anlatılana göre köylü bir kadının yanında kaldı; kadın ondan ateşin başında pişen birkaç çöreğe (küçük ekmeklere) göz kulak olmasını istedi. Alfred krallığını düşünmekle o kadar meşguldü ki çörekleri yaktı; onun kral olduğundan habersiz olan kadın da onu azarladı. Bu, o dönemde yazıya geçirilmiş bir olay değil, bir efsanedir; ama neredeyse her İngiliz çocuğu bu hikâyeyi duymuştur.

Danelaw: yer adlarındaki Vikingler

Pek çok Viking, özellikle doğu ve kuzey İngiltere'ye kalıcı olarak yerleşti. Bu bölgeye Danelaw denirdi; yani Danimarka hukukunun geçerli olduğu bölge.

Bugün bile oradaki pek çok yer adı Viking dillerinden gelir; örneğin Grimsby ve Scunthorpe. Zamanla Viking yerleşimciler yerel halkla kaynaştı ve bazıları Hristiyan oldu.

Biraz dikkatli bakınca Viking kökleri her yerde karşınıza çıkar. Domesday Book'ta Scunthorpe, Escumesthorpe yani "Skuma'nın çiftliği" olarak yazılır; Grimsby'deki -by ise Eski İskandinav dilinde "köy" demektir. Gündelik kelimeler de geldi: sky (gökyüzü), egg (yumurta), knife (bıçak), hatta they (onlar). Window (pencere) bir zamanlar vindauga, yani "rüzgâr gözü"ydü: duvarda rüzgârın içeri girdiği bir delik.

Kuzey: "İskoçya" adı ortaya çıkıyor

Hedef yalnızca İngiltere değildi. Kuzeyde Viking tehlikesi, insanları tek bir kralın çevresinde toplanmaya yöneltti: Kenneth I (I. Kenneth) olarak da bilinen Kenneth MacAlpin. Bu dönemden itibaren insanlar ülkeye Scotland (İskoçya) demeye başladı.

Kenneth'in kraliyet ailesi soyunu St Columba'nın adası Iona'nın çevresine dayandırıyordu; bu yüzden Iona daha sonra İskoç krallarının gömüldüğü yer oldu. Adanın mezarlığında İskoçya'nın ilk dönem krallarından onlarcasının yattığı söylenir.

Cnut: dalgalara durmalarını emreden Danimarkalı kral

Daha güneyde, Alfred'den sonra bugünkü İngiltere'yi Anglo-Sakson kralları yönetmeye devam etti; yalnızca kısa bir dönem tahtta Danimarkalı krallar oturdu. Bunların ilki, Canute olarak da anılan Cnut'tu. Çoğu zaman Cnut the Great (Büyük Cnut) olarak bilinir.

Cnut 1016'da İngiltere Kralı oldu. Daha sonra Danimarka Kralı ve Norveç Kralı da oldu ve 1035'teki ölümüne kadar Kuzey Denizi çevresinde büyük bir krallığı yönetti.

Cnut en çok denizle ilgili bir hikâyeyle hatırlanır. Tahtını kıyıya koydurdu ve yükselen gelgite durmasını emretti; su yine de geldi ve ayaklarını ıslattı. Bu hikâye çoğu zaman onun kibriyle ilgili bir şaka olarak anlaşılır, ama aslında tam tersini anlatıyordu: Cnut, kendisine dalkavukluk eden saray adamlarına bir kralın gücünün sınırları olduğunu ve denize yalnızca Tanrı'nın hükmedebileceğini gösteriyordu. Hikâye ilk kez ölümünden yaklaşık yüz yıl sonra, 12. yüzyıl tarihçisi Henry of Huntingdon'ın eserinde görülür; yani bir efsanedir.

Cnut ve oğulları öldükten sonra taht yeniden Anglo-Saksonlara geçti ve Edward the Confessor'a kaldı. Edward Ocak 1066'da çocuksuz ölünce üç adam tacı almak için harekete geçti. Sonraki bölüm tam oradan başlıyor.

Bölüm özeti

Geri: Tarih