Często pojawia się na egzaminie

Demokracja parlamentarna: od urny wyborczej do premiera i gabinetu

Wielka Brytania jest demokracją parlamentarną. Cały kraj podzielony jest na obszary zwane okręgami wyborczymi (constituencies). W wyborach powszechnych (General Election) mieszkańcy każdego okręgu wybierają jednego posła, który ich reprezentuje, a wszyscy ci posłowie razem tworzą Izbę Gmin.

Prawie każdy poseł należy do partii politycznej. Partia, która ma ponad połowę posłów, tworzy rząd. Jeśli żadna partia nie ma ponad połowy, dwie partie mogą uzgodnić wspólne rządy jako koalicja (coalition).

Wygląda to tak: wyborcy wybierają posłów, monarcha zaprasza lidera największej partii w Izbie Gmin do objęcia funkcji premiera, a premier powołuje następnie gabinet. Zacznijmy od premiera.

Premier i gabinet

Premier (Prime Minister, w skrócie PM) stoi na czele partii sprawującej władzę. Premier wybiera członków gabinetu i ma ostatnie słowo w sprawie wielu ważnych stanowisk publicznych.

Premier mieszka i pracuje pod adresem Downing Street 10 (10 Downing Street), kilka minut pieszo od gmachu parlamentu w centrum Londynu. Ma też do dyspozycji wiejską rezydencję poza Londynem, zwaną Chequers.

Premier nie zawsze pozostaje na stanowisku do następnych wyborów. Posłowie partii rządzącej mogą zdecydować o zmianie lidera, albo premier może sam ustąpić. A jeśli partia rządząca przegra wybory powszechne, premier zwykle podaje się do dymisji.

Gabinet: około 20 najważniejszych ministrów

Premier wybiera około 20 doświadczonych posłów, którzy jako ministrowie kierują resortami. Wśród nich są:

• kanclerz skarbu (Chancellor of the Exchequer), odpowiedzialny za gospodarkę
• minister spraw wewnętrznych (Home Secretary), odpowiedzialny za przestępczość, policję i imigrację
• minister spraw zagranicznych (Foreign Secretary), który zajmuje się stosunkami Wielkiej Brytanii z innymi krajami
• inni ministrowie, zwani sekretarzami stanu (Secretaries of State), odpowiedzialni za takie dziedziny jak edukacja, zdrowie i obrona

Ta grupa ministrów nazywa się gabinetem (cabinet). Zwykle zbiera się co tydzień, by podejmować najważniejsze decyzje dotyczące polityki rządu, a parlament często musi te decyzje omówić lub przegłosować.

Poniżej ministrów gabinetu każdy resort ma młodszych rangą ministrów, z tytułami takimi jak ministrowie stanu (Ministers of State) czy parlamentarni podsekretarze stanu (Parliamentary Under-Secretaries of State). Każdy z nich odpowiada za jedną część pracy resortu.

Dziwny tytuł kanclerza wywodzi się ze średniowiecznego królewskiego urzędu finansowego. Jego urzędnicy liczyli i pobierali podatki przy stole nakrytym suknem w kratkę (chequered cloth), przesuwając po nim żetony trochę jak pionki w grze planszowej, i to właśnie sukno dało nazwę urzędowi Exchequer.

Spis treści rozdziału: Brytyjska konstytucja